सोयाबीन पीक सल्ला

मागील पंधरा ते वीस दिवसांपासून सतत व अधिक पाऊस झाला आहे. अनेक ठिकाणी ढगाळ वातावरणही आहे. यामुळे सोयाबीनचे पीक अचानक पिवळे पडत असल्याचे दिसून आले. त्यामागे सामान्यपणे पुढील पैकी एक किंवा अनेक कारणे असल्याचे दिसून येते. या वर्षी सोयाबीनमध्ये खोडमाशी व चक्रभुंगा या किडींचा प्रादुर्भाव सामान्यपेक्षा जास्त असल्यामुळे सोयाबीन पिवळे पडत आहे. सध्या जमिनीत भरपूर ओलावा असल्यामुळे काही ठिकाणी विपरीत परिणाम आत्ताच दिसून येणार नाही. मात्र कालांतराने खोडमाशीचा प्रादुर्भाव दिसावयास सुरुवात होईल. काही ठिकाणी पाण्याचा निचरा योग्य प्रकारे नसल्यामुळे सोयाबीन रोपांच्या मुळांना जमिनीतील अन्नद्रव्य शोषताना अडथळा येत आहे. अनेक ठिकाणी लोहाची कमतरता असल्यामुळेही सोयाबीन पिवळे पडत आहे. महाराष्ट्र तसेच मध्यप्रदेशच्या काही भागात सोयाबीनच्या पिकावर मुख्यत्वे पिवळा मोझॅक व सोयाबीन मोझॅक हे रोग दिसत आहेत. पिवळा मोझॅक या रोगामध्ये पानांवर पिवळे व हिरव्या रंगाची चट्टे दिसतात. हळूहळू ते पूर्ण झाडांमध्ये पसरत जाऊन संपूर्ण झाडाची पाने पिवळी पडतात. सोयाबीन मोझॅक या रोगामध्ये झाडांची पाने ही कडक पडतात. खालील बाजूने दुमडलेली दिसतात. या पानांमध्ये अधिक हिरवेपणा असतो. पानांचा काही भाग हिरवट, तर काही भाग पिवळसरही दिसून येतो. या दोन्ही रोगांचा प्रसार पांढरी माशी व मावा या रसशोषक किडींच्या माध्यमातून होतो. गेल्या काही दिवसात झालेल्या पावसामुळे काही भागात सोयाबीन पिकावर बुरशीजन्य अँथ्रॅकनोज (पानांवरील, शेंगावरील बुरशीजन्य ठिपके) रायझोक्टोनिया रूट रॉट (मुळकुज/ खोडकुज) या रोगांचा प्रादुर्भाव होण्याची शक्यता आहे. उपाययोजना 

अशा परिस्थितीत खोडमाशी, चक्रभुंगा सोबतच पाने खाणाऱ्या अळीचा ( विशेषतः उंटअळी व स्पोडोप्टेरा) प्रादुर्भाव वाढू नये, म्हणून फवारणी प्रति लिटर पाणी

सद्यस्थितीत बऱ्याच जमिनीतील अतिरीक्त ओलाव्यामुळे सोयाबीनच्या मुळाना जमिनीतील पोषणद्रव्ये शोषण्यात अडथळा होत आहे. जमिनीत अधिक ओल, सततचे ढगाळ वातावरण यामुळे सूर्यप्रकाशही कमी उपलब्ध होत आहे. परिणामी सोयाबीन पिकाच्या प्रकाश संश्लेषण क्रियेवर विपरीत परिणाम होत असून सोयाबीनची पाने पिवळी पडत आहेत. अशा पानांच्या शिरा मात्र हिरव्या राहतात. अशा परिस्थितीमध्ये अन्नद्रव्यांची कमतरता लक्षात घेता, विषेशतः नत्र व पालाश यांचा पुरवठा करण्यासाठी १३ः०ः४५ (पोटॅशिअम नायट्रेट) १० ग्रॅम प्रति लिटर पाणी या प्रमाणे फवारणी करावी. काही भागात तुरळक ठिकाणी सोयाबीन पिकावर पिवळा मोझॅक व्हायरस रोगाचा प्रादुर्भाव यापुर्वीच झालेला होता. या रोगाच्या नियंत्रणाकरिता प्रारंभिक अवस्थेमध्ये शेतात विविध ठिकाणी पिवळे चिकट सापळे लावावेत. यामुळे या रोगाचे वाहक व प्रसारक असलेल्या पांढऱ्या माशीला अटकाव होऊ शकेल.

सतत व अधिक पावसमुळे काही भागात सोयाबीन पिकावर बुरशीजन्य ॲंथ्रॅकनोज (पानावरील / शेंगावरील बुरशीजन्य ठिपके), रायझोेक्टोनिया एरिएल ब्लाईट (करपा) व रायझोेक्टेानिया रूट राॅट (मुळकुज/खोडकुज) या रोगांचा प्रादुर्भाव होण्याची शक्यता आहे. उपाययोजना ( फवारणी प्रति लिटर पाणी)

- डाॅ. सतीश निचळ, ९४२३४७३५५० (सोयाबीन शास्त्रज्ञ व प्रमुख, प्रादेशिक संशोधन केंद्र, डाॅ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठ, अमरावती.) (टीप - लेखातील कीडनाशकांचे प्रमाण नॅपसॅक पंपासाठीचे आहे.)