चिनी कापूर वृक्षाची पानगळ झाल्यानंतर ती जमिनीवर पडून कुजतात. पानात असणारा कापराचा अंश जमिनीत मिसळून इतर वनस्पतींच्या बियांची उगवणक्षमता आणि जमिनीतील उपयुक्त बुरशी नष्ट करतो. या वृक्षाचा स्थानिक परिसंस्थेवर विपरीत परिणाम होतो. हे लक्षात घेणे आवश्यक आहे. गेल्या काही दिवसांपासून सोशल मीडियावरून चिनी कापराच्या झाडांबाबतचा संदेश वेगाने पसरत आहे. वास्तविक पाहता कापूर सर्वांनाच माहीत आहे; पण हा कोठून मिळतो, हा कसा तयार करतात याबाबतची माहिती मात्र अनेकांना नाही, ही वस्तुस्थिती आहे. ‘कापराचे झाड अर्धा किलोमीटर परिसरातील हवा शुद्ध करते’ अशी माहिती सोशल मीडियावर काही जण देत आहेत. वास्तविक ही शास्त्रीय माहिती नाही. याबाबत सर्वांनी जागरूकता बाळगावी. कोरोना काळात ऑक्सिजनची महती सर्वांना ठाऊक झाल्याने वातावरणातील ऑक्सिजन वाढविण्यासाठी २४ तास ऑक्सिजन देणाऱ्या वनस्पती, सर्वांत जास्त ऑक्सिजन देणाऱ्या वृक्षांची लागवड करणे आवश्यक आहे, असे लोकांचे मत बनले आहे. अशा गैरसमजुतींचा गैरफायदा घेण्यासाठी हल्ली याबाबतचे अनेक संदेश विविध माध्यमांतून समाजात पसरवले जात आहेत. वड, पिंपळ, उंबर, कडुनिंब यांसारखे वृक्ष सर्वांत जास्त ऑक्सिजन हवेत सोडतात आणि वेगाने हवा शुद्धीकरणाचे कार्य करतात, हा संदेशही त्यातलाच एक भाग आहे. आता त्याच्यात भर पडली आहे कापराच्या झाडाची. पृथ्वीवरील सर्व वनस्पती दिवसा कार्बन डायऑक्साइड घेऊन ऑक्सिजन बाहेर सोडतात आणि स्वतःचे अन्न तयार करतात हे सर्वांनाच माहीत आहे. सर्वच वनस्पती कमी-अधिक प्रमाणात हवेतील कार्बन डायऑक्साइड, इतर विषारी वायू शोषून घेतात आणि हवा शुद्ध करतात हे वैज्ञानिक सत्य आहे. ज्या वृक्षांचे आकार मोठे आहेत, फांद्यांची संख्या आणि विस्तार जास्त आहे, पर्णसंभार जास्त आहे असे सर्वच वृक्ष मोठ्या प्रमाणात ऑक्सिजन बाहेर सोडतात आणि सभोवतालची हवा शुद्ध करतात, हे विज्ञानामध्ये पूर्वीच स्पष्ट झाले आहे. मग कापूर वृक्षाचे इतके कौतुक कशासाठी आणि का?याचा विचार करावा. कापूर आणि कापराचे झाड नैसर्गिक कापूर व कृत्रिम कापूर असे कापराचे दोन प्रकार आहेत. नैसर्गिक कापूर विविध वनस्पतींपासून मिळवला जातो. नैसर्गिक कापराचे चार प्रकार आहेत. याची माहिती करून घेणे आवश्यक आहे. भीमसेनी कापूर (बारूस किंवा बोर्निया कापूर)
भीमसेनी आणि चिनी कापूर आयुर्वेदात वापरले जाणारे भीमसेनी व चिनी कापूर विदेशी वृक्षांपासून मिळवतात. या कापरांची आजही आयात केली जाते; पण आजअखेर या वृक्षांची भारतात मोठ्या प्रमाणात लागवड नाही. कृत्रिम कापूर
चिनी कापूर वृक्षाचा परिसंस्थेवर होणारा परिणाम
- डॉ. मधुकर बाचूळकर, ९७३०३९९६६८, (लेखक वनस्पती तज्ज्ञ आहेत.)