Agriculture Modern Technology: मार्डी (जि. सोलापूर) येथील संतोष तोडकर हे अत्यंत अभ्यासू, ज्ञानी व प्रयोगशील शेतकरी आहेत. चार वर्षांपासून ते सोयाबीन पिकात सुधारित तंत्रज्ञानाचा अवलंब करीत आहेत. शास्त्रीय प्रशिक्षण घेऊन बीबीएफ तंत्रज्ञान, सुधारित वाण, अन्नद्रव्यांचा काटेकोर वापर, एकात्मिक पीक संरक्षण आदींतील तंत्रे त्यांनी आत्मसात केली आहेत. त्यातून सोयाबीनचे एकरी १६ ते १८ क्विंटलपर्यंत उत्पादन मिळविण्यात ते यशस्वी झाले आहेत. मागील वर्षी सोयाबीन उत्पादनात प्रथम क्रमांकाचे यश मिळवून कृषी विभागाने प्रशस्तिपत्र देऊन त्यांचा सन्मान केला आहे. .सोलापूर-बार्शी महामार्गावर, सोलापूरपासून २० किलोमीटरवर उत्तर सोलापूर तालुक्यातील मार्डी गावात संतोष तोडकर यांची सुमारे सहा एकर संयुक्त शेती आहे. त्यांचे वडील बापूसाहेब जलसंपदा विभागातून सेवानिवृत्त झाले आहेत. वडिलांच्या नोकरीमुळे संतोष यांचे शिक्षण वेगवेगळ्या ठिकाणी झाले. संतोष यांची एकत्रित कुटुंब पद्धती आहे. वडिलांसह आई मंगल, लहान भाऊ सचिन यांच्यासह १० सदस्यांचे त्यांचे कुटुंब आहे. शिक्षण झाल्यानंतर संतोष यांनी पुण्यात तीन वर्षे आणि मुंबईत दोन वर्षे खासगी कंपनीत नोकरी केली..सन १९९९ ते २००२ पर्यंत ‘ट्रान्स्पोर्ट मॅनेजर’ ही जबाबदारी त्यांनी नोकरीत सांभाळली. वडील सेवानिवृत्त झाल्यानंतर त्यांनी शेती घेतली. त्या वेळी ज्वारी, गहू, तूर अशी पिके घेतली जायची. संतोष यांनी शेतीत लक्ष घालण्यास सुरुवात केल्यानंतर २०१२ मध्ये मित्राच्या सोबतीने एक एकर टोमॅटोचा प्लॉट केला. त्यातून चांगले उत्पन्न मिळाले. त्यातून आत्मविश्वास वाढला. त्यानंतर बोअर, ठिबक सिंचन, पाइपलाइन, शेततळे अशा आधुनिक सुविधा करत शेतीत सुधारणा सुरू केल्या. प्रयोगशील वृत्तीच्या संतोष यांना पाणी फाउंडेशनचे समन्वयक सत्यवान देशमुख, अतिष शिरगिरे, कृषी संशोधन केंद्राचे वरिष्ठ शास्त्रज्ञ प्रा. डॉ. सुहास उपाध्ये, सहायक कृषी अधिकारी प्रतिभा इंगळे यांचे मार्गदर्शन लाभले आहे..BBF Farming: कमी पाऊस असो की अतिवृष्टी बीबीएफ ठरेल फायदेशीर.सोयाबीनची सुधारित तंत्राने शेतीसंतोष यांनी २०२० मध्ये पानी फाउंडेशनतर्फे तीनदिवसीय सोयाबीन शेतीच्या सुधारित तंत्रज्ञानाच्या प्रशिक्षणाचा लाभ घेतला. पूर्वी पारंपरिक पद्धतीने व्यवस्थापन करायचे, त्या वेळी एकरी १० क्विंटलच्या दरम्यान उत्पादन मिळायचे. परंतु शेतीत मोठा बदल घडवण्यात या प्रशिक्षणाने मोलाची भूमिका बजावली. त्यानंतर त्यांनी सहकाऱ्यांसह गावात निसर्गराजा शेतकरी गट स्थापन केला. या गटाने सलग तीन वर्षे तालुक्यातून प्रथम क्रमांक पटकावला. व्यक्तिगत स्तरावरही संतोष यांनाही सोयाबीन पीकस्पर्धेत उच्चांकी उत्पादनाबद्दल तालुकास्तरावर बक्षीस मिळाले. आज सुधारित तंत्राचा वापर सुरू करून चार वर्षे झाली आहेत. त्यातून उल्लेखनीय उत्पादनात त्यांनी सातत्य ठेवले आहे..संतोष यांच्या सुधारित तंत्रज्ञान व्यवस्थापनातील बाबीपहिल्या वर्षी फुले संगम वाणाचा वापर. मागील तीन वर्षांपासून एमएयूएस ६१२ वाणाचा वापर.अति किंवा कमी पावसात तग धरणारे वाण. उन्हात शेंगा तडकण्याचे कमी प्रमाण, उत्पादकता अन्य वाणांच्या तुलनेत अधिक. दाणे टपोरे असे या वाणाचे वैशिष्ट्य.पूर्वी एकरी ३० किलो बियाणे लागायचे. आता केवळ २२ किलो बियाणे लागते. बियाणे वापरातून खर्चात बचत..पेरणीपूर्वी उगवण क्षमता तपासणे, बीजप्रक्रिया करणे या बाबींचा कटाक्षाने वापर, बीबीएफ (रुंद वरंबा सरी) तंत्राचा वापर. या तंत्रामुळे दोन ओळी आणि रोपांमधील अचूक अंतरामुळे झाडांना पुरेशी मोकळी हवा आणि सूर्यप्रकाश मिळतो. अति पावसात सरींमधून अतिरिक्त पाण्याचा सहज निचरा होतो. तर पाण्याचा ताण पडल्यास याच सरींतून किंवा स्प्रिंकलरने पाणी देणे सोयीचे ठरते. झाडांची गर्दी होत नसल्याने मुळांना भरपूर ऑक्सिजन मिळतो. वाढ जोमदार होते. चांगले फुटवे येतात व शेंगांची संख्याही वाढते..सरींमुळे शेतातून चालण्यासाठी मोकळी वाट मिळते. ज्यामुळे कोळपणी, निंदणी आणि फवारणीची कामे वेळेत आणि अचूकपणे पार पाडता येतात.रासायनिक कीटकनाशकांवर अतिरिक्त खर्च करण्याऐवजी कडूनिंबावर आधारित कीडनाशकाचा वापर केला.संतोष यांनी दशपर्णी अर्काच्या निर्मितीचे प्रशिक्षण घेतले आहे. त्याचा तसेच कृषी विद्यापीठाच्या बायोमिक्स या उत्पादनाचा वापर होतो. एकरी २५ या संख्येने चिकट सापळ्यांचाही वापर केल्याने कीडनाशकांच्या वापरावर नियंत्रण आले.पेरणी वेळी १०:२६ या खताच्या बॅगेचा (५० किलो) वापर. गरजेनुसार १२- ६१-०, ०- ५२- ३४ तसेच पाण्याचा ताण पडल्यास १३-०-४५ या खताचा वापर.पेरणीनंतर सुमारे २५ दिवसांनी कोळपणी. ४० ते ४५ दिवसांनी कळ्या व फुलांच्या अवस्थेत पाणी..BBF Farming Technique: रुंद वरंबा सरी : लागवडीचे फायदेशीर तंत्र.उत्पादनात उल्लेखनीय वाढचार वर्षांपूर्वी सोयाबीनचे एकरी १० क्विंटलच्या आसपास उत्पादन मिळायचे. सुधारित तंत्राचा वापर सुरू झाल्यानंतर पहिल्या वर्षी १४ क्विंटल उत्पादन मिळाले. दुसऱ्या वर्षी १६ क्विंटल व तिसऱ्या वर्षी १८ क्विंटलपर्यंत उत्पादन मिळाले. म्हणजेच पारंपरिक पध्दतीच्या तुलनेत एकरी चार ते आठ क्विंटलपर्यंत उत्पादन वाढ साध्य झाली आहे. मागील वर्षी एकरी सोयाबीन उत्पादनात प्रथम क्रमांकाचे यश मिळवून कृषी विभागाने प्रशस्तीपत्र देऊन त्यांचा सन्मान केला आहे. यंदा दुष्काळी स्थिती आहे. उत्पादनावर निश्चित परिणाम होणार आहे. मात्र खचून चालणार नाही. माझ्याकडून शक्य ते सर्व प्रयत्न करणार असल्याचे संतोष यांनी सांगितले बियाण्याची योग्य मात्रा आणि अवाजवी फवारण्या टाळल्यामुळे उत्पादन खर्चातही १० ते २० टक्क्यांपर्यंत बचत झाली आहे. एकरी उत्पादन खर्च सुमारे २० हजार ते २२ हजारांच्या आसपास आहे. मागील दोन वर्षी ४४०० ते ३८०० रुपये प्रति क्विंटल असे दर मिळाले आहेत..एकत्र येण्याची शक्तीपाणी फाउंडेशन आणि निसर्गराजा शेतकरी गटाच्या माध्यमातून परिसरातील चार गावांतील सुमारे ६० शेतकऱ्यांनी एकत्र येऊन बियाणे व निविष्ठांची सामूहिक खरेदी करण्यास सुरुवात केली. बाजारात तीन हजार रुपयांना मिळणारी सोयाबीन बियाण्याची बॅग एकत्रित खरेदीमुळे २,२०० रुपयांना मिळाली. एका हंगामात ५२५ बॅगांची केलेली ही सामूहिक खरेदी महाराष्ट्रातील मोठी असावी. त्यातून प्रत्येक शेतकऱ्याच्या उत्पादन खर्चात १० ते २० टक्क्यांपर्यंत बचत झाली. ही बचतच खऱ्या अर्थाने उत्पन्नवाढ ठरली. शेतकरी गटाने एकत्र येण्याचा आणखी एक फायदा झाला तो म्हणजे गाव परिसरात बीबीएफ यंत्र भाडेतत्त्वावर देणाऱ्या व्यावसायिकाकडून एकत्रित ५० एकरांपर्यंत कमी खर्चात काम करून घेता आले..शेतकऱ्यांचे झाले मार्गदर्शकसंतोष सांगतात, की प्रत्येक आठवड्याला पानी फाऊंडेशनतर्फे डिजीटल, अर्थात ऑनलाइन पद्धतीने शेतीशाळा घेण्यात येते. त्यात शेतकरी स्वतःला प्रत्यक्ष येणाऱ्या शंका विचारून त्यांचे समाधान करून घेतात. संतोष आपल्या घरापासून १५ किलोमीटरवर असलेल्या एका ट्रान्स्पोर्ट कंपनीत नोकरी करतात. सकाळचा व संध्याकाळचा वेळ ते शेतीला देतात. आता ते शेतकऱ्यांचे मार्गदर्शक देखील झाले आहेत. शेतकऱ्यांच्या अनेक तांत्रिक बाबींचे निरसन ते करीत असतात. सोयाबीन व्यतिरिक्त कांदा, टोमॅटो, ज्वारी गहू आदींचीही अभ्यासपूर्ण शेती ते करतात.संतोष तोडकर ८३८०९५९५९.ॲग्रोवनचे सदस्य व्हाशॉपिंगसाठी 'सकाळ प्राईम डील्स'च्या भन्नाट ऑफर्स पाहण्यासाठी क्लिक करा.Read the Latest Agriculture News in Marathi & Watch Agriculture videos on Agrowon. Get the Latest Farming Updates on Market Intelligence, Market updates, Bazar Bhav, Animal Care, Weather Updates and Farmer Success Stories in Marathi.ताज्या कृषी घडामोडींसाठी फेसबुक, ट्विटर, इन्स्टाग्राम , टेलिग्रामवर आणि व्हॉट्सॲप आम्हाला फॉलो करा. तसेच, ॲग्रोवनच्या यूट्यूब चॅनेलला आजच सबस्क्राइब करा.
