डॉ. स्नेहल डोंगरदिवे, विशाल पांडागळे Agriculture Technology: सध्या सुरू असलेल्या अमेरिका व इस्राईल यांच्या इराणसोबत चालू असलेल्या युद्ध संघर्षामुळे जागतिक ऊर्जा बाजारात मोठी अस्थिरता निर्माण झाली आहे. एलपीजी गॅससह अन्य ऊर्जास्रोतापासून लोक आता पुन्हा केरोसीन आणि लाकडे याकडे वळताना दिसत आहे. .मात्र या इंधनाच्या ज्वलनातून निर्माण होणारा धूर हा आरोग्याच्या समस्या निर्माण होऊ शकतात. ही इंधने पर्यावरणासाठीही हानिकारक आहेत. या समस्यांवर एक प्रभावी उपाय ठरू शकतो, तो म्हणजे ब्रिकेट्स वापरणारे कुक स्टोव्ह..Ethanol Stove: कोल्हे कारखान्याकडून इथेनॉल स्टोव्हची निर्मिती.ब्रिकेट्स म्हणजे काय?ब्रिकेट्स म्हणजे शेतीतील पिकांच्या शिल्लक अवशेष (उदा. लाकडाचा भुसा, तांदळाचे टरफले, उसाची पाचट, शेंगदाण्याची साल, कापसाचे अवशेष, नारळाच्या शेंगा इ.) अशा जैविक पदार्थांना दाब देऊन तयार केलेले इंधन होय. त्याच्या निर्मितीसाठी जैविक पदार्थ प्रथम वाळवले जातात. नंतर विशेष ब्रिकेटिंग मशीनच्या साह्याने दाबून एकसमान आकारात तयार केले जातात. हे इंधन आकाराने घन आणि वापरण्यास सोपे असते. ब्रिकेट्स तयार करताना रासायनिक पदार्थांचा वापर कमी किंवा अजिबात नसतो. ते पर्यावरणासाठी सुरक्षित मानले जातात..ब्रिकेट्सची मुख्य वैशिष्ट्येजास्त ऊर्जा घनता, कमी आर्द्रता, एकसमान आकार व स्वरूप, त्यामध्ये अन्य मोकळ्या जैविक पदार्थांच्या तुलनेत जास्त वेळ जळण्याची क्षमता असते.टाकाऊ पदार्थांपासून ब्रिकेट्स तयार होत असल्यामुळे शेतीतील उरलेला कचरा पुनर्वापरात येतो..ब्रिकेट्ससाठी तयार केलेले कुक स्टोव्हही ब्रिकेट्स वापरण्यासाठी तयार केलेले कुक स्टोव्ह विशेष रचनेचे असतात. या स्टोव्हमध्ये योग्य हवेचा प्रवाह आणि कार्यक्षम ज्वलन निश्चित केले जाते. हे स्टोव्ह सामान्यतः धातू किंवा मातीपासून तयार केलेले असतात. ब्रिकेट्स वापरणारे कुक स्टोव्ह हे घरांमध्ये, लहान हॉटेल व खाद्यपदार्थांच्या गाड्यांमध्ये, सामुदायिक स्वयंपाकगृहांमध्ये वापरणे शक्य आहे..Ethanol Cookstoves : एलपीजी गॅस टंचाईवर इथेनॉल स्टोव्हला परवानगीची मागणी; शेतकऱ्यांना होईल फायदा, केंद्र सरकारकडे प्रस्ताव.ब्रिकेट्स हे शेतीतील कचऱ्यापासून तयार होत असल्यामुळे लाकूड तोडण्याची गरज कमी होते. यामुळे धूर आणि हरितगृह वायूंचे उत्सर्जन कमी होते.ब्रिकेट्स स्थानिक पातळीवर उपलब्ध कचऱ्यापासून तयार होतात. ते एलपीजी किंवा कोळशापेक्षा स्वस्त असतात. त्यामुळे ग्रामीण भागातील कुटुंबांसाठी ते परवडणारे इंधन आहे..पारंपरिक इंधनांच्या तुलनेत ब्रिकेट्स जळण्याची ज्वलन कार्यक्षमता अधिक असते. त्यामुळे त्यातून कमी धूर आणि राख निर्माण करतात. त्यामुळे श्वसनासंबंधी आजारांचा धोका कमी होतो.ब्रिकेट्सची उष्मांक क्षमता जास्त असल्यामुळे ते जास्त वेळ जळतात. स्वयंपाकासाठी सतत उष्णता देतात..ब्रिकेट्स कुक स्टोव्हची वैशिष्ट्येयोग्य ऑक्सिजन मिळण्यासाठी हवेची छिद्रे (Air vents).ब्रिकेट्स ठेवण्यासाठी जाळी (Grate) असते. त्यामुळे राख खाली पडते.उच्च तापमान राखण्यासाठी उष्णतारोधक ज्वलन कक्ष. (Insulated combustion chamber)घरगुती स्वयंपाकासाठी योग्य लहान व सोपी रचना.या वैशिष्ट्यांमुळे पारंपरिक लाकडी चुलींपेक्षा ब्रिकेट्स अधिक कार्यक्षमतेने जळतात.डॉ. स्नेहल डोंगरदिवे ८७६७५६०९२५अपारंपरिक ऊर्जा अभियांत्रिकी विभाग, डॉ बाळासाहेब सावंत कोकण कृषी विद्यापीठ, दापोली.ॲग्रोवनचे सदस्य व्हाशॉपिंगसाठी 'सकाळ प्राईम डील्स'च्या भन्नाट ऑफर्स पाहण्यासाठी क्लिक करा.Read the Latest Agriculture News in Marathi & Watch Agriculture videos on Agrowon. Get the Latest Farming Updates on Market Intelligence, Market updates, Bazar Bhav, Animal Care, Weather Updates and Farmer Success Stories in Marathi.ताज्या कृषी घडामोडींसाठी फेसबुक, ट्विटर, इन्स्टाग्राम , टेलिग्रामवर आणि व्हॉट्सॲप आम्हाला फॉलो करा. तसेच, ॲग्रोवनच्या यूट्यूब चॅनेलला आजच सबस्क्राइब करा.
