उन्हाळी सोयाबीनची राज्यात लागवड 

पुणे : खरिपात ऐन पावसात सापडून सोयाबीन पिकाचे मोठ्या प्रमाणात नुकसान होते. त्यासाठी सोयाबीनचा लागवड कालावधी बदलण्याचा प्रयत्न राज्यातील काही गावे करीत आहेत. विशेष म्हणजे पहिल्याच टप्प्यात १० हजार हेक्टरवर उन्हाळी लागवडीचा कार्यक्रम हाती घेतल्याचे कृषी विभागाने स्पष्ट केले. 

राज्यात २० वर्षांपूर्वी खरिपात अवघ्या २० हजार हेक्टरवर सोयाबीनचा पेरा घेतला जात होता. मात्र त्यानंतर मुख्य कापूस पिकाशी स्पर्धा करीत आता सोयाबीनचे क्षेत्र ४० लाख हेक्टरच्या पुढे गेले आहे. त्यामुळे सोयाबीन बियाण्याच्या मागणीत देखील मोठी वाढ होत गेली. शेतकरी सध्या दरवर्षी ३०-३५ लाख क्विंटल सोयाबीन वापरतात. मात्र त्यातील २० लाख क्विंटल बियाणे विकत घ्यावे लागते. खरेदीचे प्रमाण कमी करून शेतकऱ्यांनी घरचे बियाणे वापरावे, असा सतत प्रयत्न कृषी विभागाचा सुरू आहे. 

विशेष म्हणजे जालना जिल्ह्यातील काही गावे आता ठिबकवर उन्हाळी सोयाबीन लागवड करीत आहेत. उन्हाळी सोयाबीनची लागवड वाढल्यास खरिपासाठी चांगले व दर्जेदार बियाणे मिळण्याचा पर्याय तयार होत आहे. त्यामुळे यंदा दहा हजार हेक्टरवर उन्हाळी सोयाबीन लागवडीला प्रोत्साहन देण्याचा निर्णय कृषी विभागाने घेतला आहे. 

उन्हाळी सोयाबीन लागवडीचे प्रयोग प्रथमच होत आहेत. त्यामुळे उत्पादकता कमी राहील. मात्र यातून किमान ३० हजार क्विंटल बियाणे हाती येणार आहे. यातील अडचणींचा अभ्यास केला जाईल. मात्र त्यामुळे काही गावे भविष्यात किमान बीजोत्पादनासाठी तरी उन्हाळी सोयबीनकडे झुकण्याची शक्यता आहे, असेही कृषी विभागाचे म्हणणे आहे. 

अशी होणार बीजोत्पादनाची वाटचाल 

प्रतिक्रिया पावसात सापडून सोयाबीनची मोठी हानी होते. त्यामुळे मराठवाड्यात आता उन्हाळी सोयाबीन घेणाऱ्या शेतकऱ्यांची संख्या वाढते आहे. गेल्या हंगामात अनेक गावांमध्ये उन्हाळी सोयाबीनची लागवड झाली. यंदा १० हजार हेक्टरवर लागवड होते आहे. या प्रयोगात उत्पादकता कमी असली तरी ‘क्रॉप पॅटर्न’ बदलासाठी शेतकऱ्यांची दिसत असलेली जिद्द कौतुकास्पद आहे.  - दिलीप झेंडे, कृषी संचालक (निविष्ठा व गुणनियंत्रण विभाग)