उष्ण तापमानाशी जुळवून घेण्यासाठी मधमाश्यांचा आकार ठरतो महत्त्वाचा !

उष्ण कटिबंधीय मधमाश्या या आकाराने मोठ्या असून, लहान माश्यांच्या तुलनेमध्ये उष्ण स्थितीमध्ये चांगल्या प्रकारे उडू शकतात. त्यांचा मोठा आकार हा शरीराचे वाढलेले तापमान सहन करण्यास मदत करत असावा, असे तज्ज्ञांचे अनुमान आहे. मात्र, हे तापमान आणि आकार नियमाच्या विपरीत आहे. कारण जे कीटक शरीराच्या तापमानाच्या नियंत्रणासाठी बाह्य पर्यावरणावर अवलंबून असतात, त्यांचे आकार थंड वातावरणामध्ये मोठे आणि उष्ण वातावरणामध्ये लहान असल्याचे हा नियम सांगतो.

अॅरिझोना राज्य विद्यापीठातील संशोधकांना मोठ्या आकाराच्या उष्ण कटिबंधीय मधमाश्या उष्ण वातावरणामध्ये लहान मधमाश्यांच्या तुलनेत चांगल्या प्रकारे उडू शकत असल्याचे आढळले. हे संशोधन न्यू ओरलिन्स येथे नुकत्याच पार पडलेल्या‘अमेरिकन फिजिऑलॉजिकल सोसायटी’च्या ‘कंपॅरेटिव्ह फिजिओलॉजी ः कॉम्प्लेक्सिटी अॅण्ड इंटिग्रेशन’ या विषयावरील परिसंवादामध्ये सादर करण्यात आले.

कीटकांचे तीन प्रकार पडतात - १) शरीराच्या तापमानासाठी बाह्य तापमानावर अवलंबून असणारे - इकोथर्म्स २) बाह्य तापमानावर अवलंबून, मात्र स्वतःच्या शरीराचे तापमान नियंत्रित करू शकणारे - पोईकिलोथर्म्स किंवा थर्मोरेग्युलेटर्स (सूर्यप्रकाश आणि सावली शोधणारे किंवा त्याप्रमाणे वर्तन करणारे.) ३) शरीरशास्त्रीयदृष्ट्या स्वतःच्या तापमानामध्ये वाढ करू शकणारे - एन्डोथर्म्स. या अभ्यासात ज्या माश्यांचा समावेश होता, त्यांचे मूळ हे पनामातील वर्षावनातील अतिरिक्त उष्णतेच्या परिसरातील आहे. येथे त्यांच्या उडण्याच्या क्षमतेवर मर्यादा येतात. दिवसाचा उष्ण कालावधी वगळून अन्न मिळवण्यासाठी फारच कमी वेळ शिल्लक राहतो. परिणामी त्यांच्या वसाहतीसाठी पुरेसे अन्न गोळा करता येत नाही. त्याचा फटका वसाहती कमी होण्यामध्ये आणि परिसरातील पिकांच्या परागीभवनावरही होतो. उष्ण कालावधीमध्ये उडण्याची क्षमता असणे, हे मधमाश्यांसाठी अधिक फायदेशीर राहू शकते.