अलीकडे अगदी ग्रामीण भागातही गहू खाण्याचे प्रमाण वाढत आहे. परिणामी ज्वारी, बाजरी, नाचणी यांसारख्या धान्याचा वापर कमी झाला आहे. ही पिके पचनसंस्थेच्या दृष्टीने व एकूण आरोग्यासाठीही महत्त्वाची आहेत. थंडीच्या दिवसांमध्ये बाजरी या धान्याचे फायदे अधिक आहे. सर्व तृणधान्यात जास्तीत जास्त ऊर्जा देणारी बाजरी थंडीच्या दिवसांत आहारात असावी. बाजरीमध्ये सल्फरयुक्त अमिनो आम्ल असल्याने लहान मुले व गर्भवती मातांसाठी बाजरी अतिशय उपयुक्त आहे. गहू आणि मैद्याचा वापर असलेले बेकरी पदार्थांचा लहान मुलांच्या आहारात अधिक समावेश होत आहे. यामुळे लहान मुलांमध्ये बद्धकोष्ठता, पोट साफ न होणे यांसारखे आजार वाढले आहेत. महिलांमध्ये हिमोग्लोबिनचे प्रमाण कमी होणे, ग्लुटेनची ॲलर्जी उद्‍भवणे अशा समस्याही दिसत आहेत. त्या टाळण्यासाठी आहारात बाजरीचा समावेश करणे हिताचे ठरते. बाजरीच्या १०० ग्रॅम दाण्यातील पोषक घटक प्रथिने -१०.६ %, पिष्ठमय पदार्थ -७१.६ %, स्निग्ध पदार्थ -५%, तंतुमय पदार्थ -१.३%, कॅल्शिअम- ३०%, लोह ८ मि.ग्रॅ., जस्त -५ मि.ग्रॅ. कॅलरी -३६० फायदे ः

बाजरीचे विविध पदार्थ ः

(कार्यक्रम सहायक, कृषी विज्ञान केंद्र, वाशीम),