डॉ. विलास वैद्यFood Safety: चिकनची गुणवत्ता ही केवळ कोंबडीच्या उत्पादनावर नव्हे तर संपूर्ण कत्तल प्रक्रियेच्या शास्त्रोक्त व्यवस्थापनावर अवलंबून असते. कत्तलपूर्व तपासणी, स्तंभितीकरण, योग्य रक्तस्राव, स्वच्छ धुलाई, अंतर्गत अवयवांचे सुरक्षित विलगीकरण, शीतकरण, सुरक्षित पॅकेजिंग आणि वैयक्तिक स्वच्छता या प्रत्येक टप्प्याचे काटेकोर पालन केल्यास ग्राहकांना सुरक्षित, पौष्टिक आणि दर्जेदार चिकन उपलब्ध होऊ शकते. .भारतात कुक्कुटपालन हा सर्वाधिक वेगाने वाढणारा पशुधन व्यवसाय असून ग्रामीण व शहरी भागात रोजगार आणि पोषण या दोन्ही दृष्टीने त्याचे महत्त्व दिवसेंदिवस वाढत आहे. चिकन हे उच्च दर्जाची प्रथिने, जीवनसत्त्वे आणि खनिजांनी समृद्ध असल्यामुळे ग्राहकांची त्याला मोठी पसंती आहे. मात्र याची गुणवत्ता केवळ कोंबड्यांच्या संगोपनावर अवलंबून नसून कत्तल प्रक्रिया किती स्वच्छ, शास्त्रोक्त आणि सुरक्षित पद्धतीने केली जाते यावरही तेवढीच अवलंबून असते. कत्तल प्रक्रियेदरम्यान स्वच्छतेकडे दुर्लक्ष झाल्यास चिकनमध्ये रोगकारक सूक्ष्मजीव वाढून ते ग्राहकांच्या आरोग्यासाठी धोकादायक ठरू शकते..Poultry Industry Reform: हरियाना शासन पोल्ट्री क्षेत्रासाठी नियमांत शिथिलता आणणार.कत्तलपूर्व योग्य व्यवस्थापनकत्तलीसाठी आणलेल्या कोंबड्यांना काही काळ विश्रांती देणे आवश्यक असते. वाहतुकीदरम्यान आलेला ताण कमी झाल्यामुळे रक्तस्राव व्यवस्थित होतो, जखमा कमी होतात आणि मांसाची गुणवत्ता सुधारते. कत्तलीपूर्वी कोंबड्यांची आरोग्य तपासणी करून अशक्त, आजारी किंवा संशयित कोंबड्या वेगळ्या ठेवाव्यात. त्यामुळे संसर्गजन्य रोगांचा प्रसार रोखता येतो आणि ग्राहकांपर्यंत सुरक्षित मांस पोहोचते. कत्तलीपूर्वी काही तास खाद्य बंद करून स्वच्छ पिण्याचे पाणी उपलब्ध करून दिल्यास आतडी रिकामी राहतात आणि पुढील प्रक्रियेदरम्यान दूषित होण्याचा धोका कमी होतो..मानवीय आणि शास्त्रोक्त कत्तल पद्धतीआधुनिक कत्तल प्रक्रियेमध्ये स्तंभितीकरण ही महत्त्वाची पायरी आहे. या प्रक्रियेमुळे कोंबडी तात्पुरती बेशुद्ध होते, वेदना कमी होतात आणि रक्तस्राव अधिक प्रभावीपणे होतो. विद्युत किंवा नियंत्रित वातावरणीय (गॅस) स्तंभितीकरणाचा वापर आधुनिक प्रक्रिया उद्योगांमध्ये केला जातो. भारतात हलाल, झटका आणि यांत्रिक अशा तीन प्रमुख कत्तल पद्धती वापरल्या जातात. कोणतीही पद्धत वापरताना स्वच्छता, मानवीय दृष्टिकोन आणि अन्नसुरक्षा मानकांचे पालन करणे अत्यावश्यक आहे..रक्तस्राव आणि स्वच्छतेचे महत्त्वकत्तलीनंतर शरीरातील बहुतांश रक्त बाहेर पडणे आवश्यक असते. पूर्ण रक्तस्राव झाल्यास मांसामध्ये सूक्ष्मजीवांची वाढ कमी होते, मांसाचा रंग आकर्षक राहतो आणि साठवण क्षमता वाढते. रक्त योग्य प्रकारे संकलित करून त्याची विल्हेवाट लावल्यास परिसर स्वच्छ राहतो आणि पर्यावरणीय प्रदूषणही कमी होते..स्कॉल्डिंग, पिसे काढताना घ्यावयाची काळजीरक्तस्रावानंतर कोंबडीला नियंत्रित तापमानाच्या गरम पाण्यात काही काळ बुडवले जाते. या प्रक्रियेमुळे पिसे सहज निघतात. त्यानंतर यांत्रिक किंवा हाताने पिसे काढली जातात. या टप्प्यावर उपकरणे, पाणी आणि कामाचे ठिकाण स्वच्छ ठेवणे अत्यंत आवश्यक आहे. पिसांमध्ये मोठ्या प्रमाणात सूक्ष्मजीव असू शकतात. त्यामुळे घाणेरडा भाग आणि स्वच्छ प्रक्रिया विभाग पूर्णपणे वेगळे ठेवावेत..Jamun Processing Equipment: जांभूळ गर, बीज निष्कासन यंत्राची उपयुक्तता.अंतर्गत अवयव काढताना विशेष दक्षताअंतर्गत अवयव काढणे ही संपूर्ण कत्तल प्रक्रियेतील अत्यंत महत्त्वाची पायरी आहे. आतडी फुटल्यास त्यातील पदार्थ मांसावर सांडून ई. कोलाई, साल्मोनेला यांसारख्या रोगकारक जीवाणूंनी मांस दूषित होऊ शकते. त्यामुळे ही प्रक्रिया प्रशिक्षित व्यक्तींनी अत्यंत काळजीपूर्वक करणे आवश्यक आहे. यानंतर यकृत, हृदय, फुफ्फुसे व संपूर्ण शवाची तपासणी करून मांस मानवाच्या सेवनासाठी योग्य आहे की नाही याची खात्री केली जाते..शीतकरण, सुरक्षित पॅकेजिंगअंतिम स्वच्छतेनंतर चिकन त्वरित ० ते ४ अंश सेल्सिअस तापमानात शीतकरण करणे आवश्यक असते. कमी तापमानामुळे जिवाणूंची वाढ मंदावते आणि अधिक काळ ताजे राहते. त्यानंतर स्वच्छ, अन्नसुरक्षित पॅकेजिंग साहित्य वापरून पॅकिंग करावे. विक्रीपर्यंत शीत साखळी कायम राखल्यास मांसाची गुणवत्ता टिकून राहते..वैयक्तिक स्वच्छता महत्त्वाचीचिकन दूषित होण्यामागे कामगारांची अपुरी वैयक्तिक स्वच्छता हे प्रमुख कारण असते. त्यामुळे हात साबणाने वारंवार धुणे, स्वच्छ एप्रन, हेडकॅप, फेस मास्क, हातमोजे व गमबूट वापरणे आवश्यक आहे. संसर्गजन्य आजार असलेल्या व्यक्तींने चिकन हाताळू नये. कामाच्या ठिकाणी तंबाखू, गुटखा, धूम्रपान किंवा थुंकणे पूर्णपणे टाळावे..स्वच्छ मांस विक्री केंद्रआजही अनेक पारंपरिक कुक्कुट मांस विक्री केंद्रांमध्ये स्वच्छतेच्या मूलभूत नियमांचे पालन होत नाही. त्यामुळे मांसामध्ये सूक्ष्मजीवांचे प्रमाण वाढण्याचा धोका असतो. ही बाब लक्षात घेऊन महाराष्ट्र पशु व मत्स्य विज्ञान विद्यापीठाने स्टेनलेस स्टीलपासून तयार केलेले आधुनिक व स्वच्छ कुक्कुट मांस विक्री केंद्र विकसित केले आहे. या युनिटमध्ये रक्तस्राव, धुलाई, ड्रेसिंग, कचरा व्यवस्थापन आणि पॅकेजिंग यासाठी स्वतंत्र सुविधा उपलब्ध असल्याने मांसाची गुणवत्ता आणि सुरक्षितता अधिक चांगली राखली जाते.- डॉ. विलास वैद्य,९९६७२८०५७७(प्राध्यापक, पशुवैद्यकीय सामूहिक स्वास्थ्य विभाग, मुंबई पशुवैद्यकीय महाविद्यालय, परळ, मुंबई).ॲग्रोवनचे सदस्य व्हाशॉपिंगसाठी 'सकाळ प्राईम डील्स'च्या भन्नाट ऑफर्स पाहण्यासाठी क्लिक करा.Read the Latest Agriculture News in Marathi & Watch Agriculture videos on Agrowon. Get the Latest Farming Updates on Market Intelligence, Market updates, Bazar Bhav, Animal Care, Weather Updates and Farmer Success Stories in Marathi.ताज्या कृषी घडामोडींसाठी फेसबुक, ट्विटर, इन्स्टाग्राम , टेलिग्रामवर आणि व्हॉट्सॲप आम्हाला फॉलो करा. तसेच, ॲग्रोवनच्या यूट्यूब चॅनेलला आजच सबस्क्राइब करा.
