Integrated Model : विदर्भासाठी कृषी विद्यापीठाचे एकात्मिक मॉडेल

Vidharbha Agriculture University : शेतकरी आत्महत्यांमागील कारणांचा धांडोळा घेणाऱ्या कृषी विद्यापीठाने एकात्मिक शेती पध्दतीचे अभिनव मॉडेल विकसित केले आहे.
Integrated Model
Integrated Model Agrowon

Nagpur News : शेतकरी आत्महत्यांमागील कारणांचा धांडोळा घेणाऱ्या कृषी विद्यापीठाने एकात्मिक शेती पध्दतीचे अभिनव मॉडेल विकसित केले आहे. एक हेक्‍टर क्षेत्रावरील या मॉडेलच्या माध्यमातून उत्पन्नाचे बहुविध पर्याय शेतकऱ्यांना उपलब्ध करून देण्यात आल्याची माहिती डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठाचे कुलगुरू डॉ. शरद गडाख यांनी शुक्रवारी (ता. ५) नागपूर दौऱ्यात दिली.

विदर्भात नजीकच्या काळात लहान व मध्यम जमीन धारणा असलेल्या शेतकऱ्यांची संख्या वाढती आहे. विभक्‍त कुटुंबपद्धतीमुळे दिवसेंदिवस जमीनधारणा कमी होत असल्याने त्यावर उपजीविका अवलंबून असलेल्यांची आर्थिक ओढाताण होते. त्यातच सिंचनाचे स्रोतही मर्यादित असल्याने वातावरणातील बदलाच्या काळात आणि पिकाची गरज असताना पाणी देणे शक्‍य होत नाही.

Integrated Model
Integrated Farming : एकात्मिक शेतीतून आर्थिक सक्षमता

त्याचाही उत्पादकतेवर परिणाम होतो. खरिपात सोयाबीन व रबी हंगामात हरभरा अशी पिके घेतली जातात. या दोन्ही पिकांचे नैसर्गिक आपत्तीमुळे नुकसान झाल्यास शेतकऱ्यांना सावरता येत नाही. या साऱ्यांवर उपाय शोधत कृषी विद्यापीठाने एकात्मिक शेती पद्धतीचा पर्याय उपलब्ध करून दिला आहे.

या प्रकल्पाचे प्रमुख डॉ. जयंत देशमुख यांनी माहिती देताना सांगितले, की एक हेक्‍टर क्षेत्राचे वर्गीकरण करण्यात आले आहे. त्यामध्ये २० टक्‍के फलोत्पादन म्हणजे ०.२ एकर, पिकासाठी ०.७० एकर (चारा उत्पादनासाठी ज्वारीनंतर लुसन, मका व इतर, मधुमका, रबी हंगामात गहू, तेलबियावर्गीय पिके, ओवा), ०.१० एकर इतर कामासाठी राखीव त्यामध्ये पोल्ट्री, डेअरी, शेळीपालन शेड अशा बांधकामाचा समावेश आहे.

Integrated Model
Integrated Farming : एकात्मिक शेतीतील प्रयोगांचा झाला सन्मान

एक हेक्‍टरमधील संसाधनाचा वापर हा शेतीपूरक व्यवसायात करता आला पाहिजे, यावर भर देण्याची गरज या पद्धतीत आहे. त्यामुळै खर्च कमी करणे शक्‍य होणार आहे. कोरडवाहू किंवा पाण्याचे कमी स्रोत असतील अशा भागात पोल्ट्री आणि शेळीपालन करता येते. पाण्याची सोय असलेल्या भागात डेअरी आणि पोल्ट्री हे व्यवसाय करता येण्यासारखे आहेत. फळबागेत शेवगा लागवड केल्यास त्यातून ही अतिरिक्‍त उत्पन्न मिळणार आहे.

सीताफळाच्या चार झाडांच्या मधात शेवगा लागवड फायदेशीर ठरते, असेही निरीक्षण आहे. एकात्मिक मॉडेल साकारणाऱ्या विद्यापीठाच्या पोल्ट्री शेडमध्ये ४०० कोंबड्याचे संगोपन केले आहे. विदर्भासाठी शिफारसीत बेरारी शेळ्याचे संगोपन या ठिकाणी होते. सात महिन्यात दोन पिल्ले देण्याची क्षमता या ब्रिडमध्ये आहे.

मुक्‍त संचार गोठा या प्रकल्पात साकारण्यात आला आहे. त्यात गोवंशाचे संगोपन होते. एक हेक्‍टरमधून पीक तसेच शेतीपूरक व्यवसायाचे एकत्रित वार्षीक उत्पन्न ४ लाख ७५ हजार रुपये आहे. त्यातील २ लाख ११ हजार ५०३ रुपयांचा खर्च वजा जाता. २ लाख ६३ हजार रुपयांचा निव्वळ नफा या मॉडेलमधून मिळाला आहे. त्यामुळेच या मॉडेलचा अवलंब व्हावा, अशी अपेक्षा कुलगुरू डॉ. गडाख यांनी व्यक्‍त केली.

हे मॉडेल एका शेतकऱ्यांऐवजी सामूहिकस्तरावर राबविले गेल्यास त्याचे परिणाम चांगल्या प्रकारे साधता येतील. बाजारपेठेत माल विक्रीसाठी नेताना एकारच भुर्दंड बसणार नाही. यातूनच शाश्‍वत बाजारपेठेचा पर्यायही शेतकऱ्यांना उपलब्ध होणार आहे. शेणखतापासून व्हर्मीकंपोस्ट तयार करुन त्याचीही विक्री करता येणार आहे. नैसर्गीक संसाधनांचा पुरेपूर वापर या प्रकल्पा करण्यात आला आहे.
डॉ. जयंत देशमुख, मुख्य कृषी विद्यावेत्ता, एकात्मिक शेती पद्धती संशोधन प्रकल्प, डॉ. पंदेकृवि, अकोला.

Read the Latest Agriculture News in Marathi & Watch Agriculture videos on Agrowon. Get the Latest Farming Updates on Market Intelligence, Market updates, Bazar Bhav, Animal Care, Weather Updates and Farmer Success Stories in Marathi.

ताज्या कृषी घडामोडींसाठी फेसबुक, ट्विटर, इन्स्टाग्राम टेलिग्रामवर आणि व्हॉट्सॲप आम्हाला फॉलो करा. तसेच, ॲग्रोवनच्या यूट्यूब चॅनेलला आजच सबस्क्राइब करा.

Related Stories

No stories found.
Agrowon
agrowon.esakal.com