Organic Fertilizer: जमिनीची सुपीकता टिकवून दर्जेदार चारा उत्पादनासाठी सेंद्रिय खताच्या जास्त वापराबरोबर रासायनिक खतांचा संतुलित वापर आवश्यक आहे. कापणी उत्पादन आणि गुणवत्ता यांचा समतोल साधण्यासाठी योग्य टप्प्यावर कापणी करणे महत्त्वाचे आहे. .उत्पादन खर्च कमी करून पशुपालन व्यवसाय यशस्वी करण्यासाठी सकस चारा उत्पादन करणे अत्यंत गरजेचे आहे. चारा उत्पादनासाठी एकदल व द्विदल चारा पिकांचे उत्पादन घेण्याकडे पशुपालकांच्या कल दिसून येतो. चारा पिकांच्या प्रकारानुसार लागवड पद्धत आंतरमशागत व इतर बाबी विषयी पुरेशा ज्ञानाअभावी चारा पिकांचे उत्पादन अपेक्षेप्रमाणे मिळत नाही. याकरिता चारा उत्पादनावर परिणाम करणारे घटक कोणते आहेत ते जाणून घेणे गरजचे आहे. .Fodder Production: शाश्वत चारा उत्पादनासाठी बहुस्तरीय पीक पद्धती.जनुकीय क्षमता, पोषकद्रव्य व्यवस्थापन (विशेषतः नायट्रोजन आणि पोटॅशियम), पाण्याची उपलब्धता आणि कापणीची योग्य अवस्था या बाबीवर चारा उत्पादन विशेषतः अवलंबून असते. उत्पादनात आणि पौष्टिक मूल्यात वाढ करण्यासाठी मातीची सुपीकता, लागवडीची घनता, हंगामी हवामानातील बदल (तापमान, सूर्यप्रकाश) आणि आंतरपीक पद्धतीसारख्या (उदा. द्विदल व तृणधान्यांचे मिश्रण) व्यवस्थापन पद्धती हे घटकही महत्त्वाचे ठरतात..उत्पादनावर परिणाम करणारे घटकपोषक तत्त्व व्यवस्थापनआवश्यक पोषक तत्त्वांचा (नायट्रोजन, फॉस्फरस, पोटॅशियम) पुरेसा पुरवठा चारा पिकांच्या वाढीस लक्षणीय चालना देतो. सेंद्रिय खते (शेणखत, कंपोस्ट) आणि जैविक खते यांच्या वापरामुळे जमिनीची उत्पादकता वाढते.जमिनीची सुपीकता टिकवून जास्तीच्या चारा उत्पादनासाठी सेंद्रिय खताच्या जास्त वापराबरोबर रासायनिक खतांचा नियंत्रित वापर आवश्यक आहे..पाण्याची उपलब्धताचारा पिकांसाठी वेळेवर सिंचन अत्यंत महत्त्वाचे आहे; दुष्काळामुळे बायोमासचे प्रमाण आणि गुणवत्ता लक्षणीयरीत्या कमी होते, तसेच चारा योग्य स्थितीत येण्यास विलंब होतो.कोरड्या हवामानात आणि शुष्क प्रदेशात पुरेसे पाणी अत्यावश्यक आहे. ऋतुमानानुसार चारा पिकांना योग्य वेळी चारा पिकांच्या अवस्थेनुसार पाणी देणे आवश्यक असते..कापणी व्यवस्थापनउत्पादन आणि गुणवत्ता यांचा समतोल साधण्यासाठी योग्य टप्प्यावर (उदा. ज्वारीसाठी फुलोरा अवस्थेत) कापणी करणे महत्त्वाचे आहे. अयोग्य वेळी कापणी केल्यास हिरव्या आणि सुक्या पिकाच्या उत्पन्नात लक्षणीय घट होऊ शकते.कापणीची वेळ होऊन गेल्यानंतर चाऱ्याची कापणी न झाल्यास चाऱ्यामध्ये तंतुमय पदार्थांचे प्रमाण वाढते आणि यामुळे पिकाची पुढील वाढ खुंटते म्हणूनच चारा उत्पादनात घट होते. योग्य वेळेच्या आधी कापणी नेल्यास ही चाऱ्यामध्ये पोषणतत्त्वांचे प्रमाणही कमी असते त्याचबरोबर चारा उत्पादनही कमी मिळते.प्रत्येक चारा पिकाची ठरल्यानुसार जमिनीपासून ठराविक उंचीवर कापणी करावी..पिकाचा प्रकारपिकांमधील आनुवंशिक फरक चारा उत्पादनावर परिणाम करीत असतो; सुधारित बहुकापणी वाणांचा (उदा., ज्वारीमध्ये) वापर केल्याने एकूण चारा उत्पादकतेत लक्षणीय वाढ होते..Fodder Production : चारा उत्पादन कमी; पावसाने दर्जा खालावला.लागवडीची घनतारोपांची योग्य घनता अत्यंत महत्त्वाची आहे, कारण खूप जास्त किंवा खूप कमी घनतेमुळे उत्पादन घटू शकते. धान्य पिकांच्या तुलनेत चाऱ्यासाठी जास्त घनता अनेकदा फायदेशीर ठरते, परंतु तिलाही एक कमाल मर्यादा असते..पर्यावरणीय घटकतापमान आणि सापेक्ष आर्द्रता यांसारखे हवामानातील घटक चाऱ्याच्या वाढीच्या दरावर थेट परिणाम करतात. मर्यादित सूर्यप्रकाशामुळे हिवाळ्यामध्ये नेपियर आणि दशरथ या सारख्या पिकांच्या उत्पादनात मर्यादा येतात..पीक पद्धतीआंतरपीक पद्धती आणि विशेषतः तृणधान्यांसोबत कडधान्ये घेतल्यास एकूण उत्पन्न आणि जमिनीतील नायट्रोजनचे प्रमाण लक्षणीयरीत्या सुधारते, ज्यामुळे एकपीक पद्धतीपेक्षा अधिक स्थिरता मिळते आणि उत्पादन जास्तीचे मिळते. एकाच जागेवर सतत एकाच प्रकारच्या चारा पिकाचे उत्पादन न घेता आलटून पालटून एकदल/ द्विदल चार पिकांचे उत्पादन घ्यावे..जैविक घटककीड आणि रोग, जसे की वाढीच्या सुरुवातीच्या टप्प्यातील खोडमाशी, बायोमास उत्पन्न मोठ्या प्रमाणात कमी करू शकतात. त्यामुळे त्यांचे योग्य वेळी नियंत्रण करणे गरजेचे आहे..उत्पादन वाढवण्यासाठी उपायचारा लागवड शिफारशीत हंगामात करावी उदा. धारवाड हायब्रीड नेपीयरची लागवड हिवाळयात केल्यास उगवण आणि वाढ जलद होत नाही, याउलट लसूणघास या चारापिकाची लागवड हिवाळ्यात करावी, कारण याची उगवण केवळ हिवाळयात चांगल्याप्रकारे होते.ऋतुमानानुसार, वातावरणातील तापमानानुसार पाणी देण्याचा कालावधी ठरवावा.प्रत्येक चारापिकाची कापणी योग्य वेळेत, चाऱ्याच्या योग्य स्थितीमध्ये करावी. उशीरा कापणी केल्यामुळे पोषणतत्वामध्ये घट होऊन तंतुमय पदार्थांचे प्रमाण म्हणजेच चोथा वाढतो. असा चारा एकतर जनावरांनी न खाल्यामुळे वाया जातो तसेच तंतुमय पदार्थांचे प्रमाण वाढल्यामुळे चारा पिकाची वाढ खुंटते, त्यामुळे पुढील कापण्या कमी मिळतात आणि चारा उत्पादनात घट होते..संकरित नेपीयर वर्गातील चारापिकांची कापणी जमिनीलगत करावी, यामुळे फुटव्यांची संख्या वाढते आणि चारा उत्पादन वाढते.योग्यवेळी आवश्यकतेनुसार खत मात्रा द्यावी.सेंद्रिय खतांच्या जोडीने संतुलित प्रमाणात रासायनिक खतांचा वापर करावा. गरजेनुसार आंतरमशागत करावी.अधिक उत्पादन आणि जमिनीची सुपीकता वाढवण्यासाठी, द्विदल पिकांची (चवळी, बरसीम) चारा गवतांसोबत (नेपियर) आंतरपीक पद्धतीने लागवड करावी.- डॉ. प्रफुल्लकुमार पाटील, ८३२९७३५३१४, (पशुवैद्यकीय महाविद्यालय, उदगीर,जि. लातूर).ॲग्रोवनचे सदस्य व्हाशॉपिंगसाठी 'सकाळ प्राईम डील्स'च्या भन्नाट ऑफर्स पाहण्यासाठी क्लिक करा.Read the Latest Agriculture News in Marathi & Watch Agriculture videos on Agrowon. Get the Latest Farming Updates on Market Intelligence, Market updates, Bazar Bhav, Animal Care, Weather Updates and Farmer Success Stories in Marathi.ताज्या कृषी घडामोडींसाठी फेसबुक, ट्विटर, इन्स्टाग्राम , टेलिग्रामवर आणि व्हॉट्सॲप आम्हाला फॉलो करा. तसेच, ॲग्रोवनच्या यूट्यूब चॅनेलला आजच सबस्क्राइब करा.
