डॉ. एस. एम. खुपसेVeterinary Services: दरवर्षी एप्रिल महिन्याच्या शेवटच्या शनिवारी ‘जागतिक पशुवैद्यकीय दिन’ साजरा केला जातो. आजच्या दिवशी पशुवैद्यकीय सेवांचे महत्त्व अधोरेखित करणे, पशुधनाच्या आरोग्याबाबत जनजागृती करणे तसेच रोगनियंत्रण व लसीकरणाबाबत याबाबत पशुपालकांना मार्गदर्शन करणे हा या दिवसाचा उद्देश आहे. पशुवैद्यकीय दिवसाच्या निमित्ताने पशुवैद्यकीय क्षेत्रात काम करणाऱ्या तज्ज्ञांचे योगदान अधोरेखित केले जाते. .भारत हा कृषिप्रधान देश असून पशुधन हे ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचे महत्त्वाचे आधारस्तंभ आहे. पशुपालनात गाई, म्हशी, शेळ्या, मेंढ्या, कुक्कुटपालन इत्यादींचे संगोपन करून शेतीला पूरक उत्पन्न मिळते. पशुपालन व्यवसायातून दूध, मांस, अंडी, लोकर यांसारख्या उत्पादनांमुळे पोषणमूल्य वाढते तसेच रोजगारनिर्मिती होते. त्यामुळे पशुधनाचे आरोग्य, उत्पादनक्षमता आणि व्यवस्थापन यावर विशेष लक्ष देणे अत्यंत गरजेचे आहे..पशुधनाचे आर्थिक व सामाजिक महत्त्वपशुधन हे ग्रामीण भागातील जीवनमान उंचावण्याचे प्रमुख साधन आहे. दुग्ध व्यवसायामुळे दररोज रोख उत्पन्न हाती येते. शेळ्या-मेंढ्यांमुळे अल्पभूधारक शेतकऱ्यांना आर्थिक आधार मिळतो. कुक्कुटपालन व्यवसायातूनही चांगला आर्थिक फायदा होतो. याशिवाय, पशुधन संगोपनातून शेतीसाठी उत्तम दर्जाचे शेणखत, लेंडीखत, कोंबडीखत आदी उपलब्ध होते. त्यामुळे जमिनीची सुपीकता जपण्यास मदत होते. तसेच खत विक्रीतून अधिकचा आर्थिक फायदा होतो. बैलांचे संगोपन केल्यास शेती कामांमध्ये मदत मिळते. त्यासाठी पशुधन निरोगी ठेवणे ही राष्ट्रीय गरज आहे..पशू आरोग्याचे महत्त्वनिरोगी पशुधन म्हणजेच जास्त उत्पादन, चांगली प्रजननक्षमता आणि संगोपन आरोग्यावर कमी खर्च. पशुधन आजारी पडल्यास दूध उत्पादन घट येते, वाढ खुंटते आणि प्रजननावर परिणाम होतो. काही वेळा जनावर दगावण्याची शक्यता देखील असते. त्यामुळे पशू आरोग्य व्यवस्थापनात आवश्यक बदल करणे आवश्यक आहे. पशू आरोग्य उत्तम राखण्यासाठी संतुलित आहार, स्वच्छ आणि मुबलक पाणी, स्वच्छ व हवेशीर गोठा आणि नियमित आरोग्य तपासणी या बाबी कटाक्षाने पाळायला हव्यात..Vasundhara Day: वसुंधरा दिनानिमित्त आदिवासी बांधवांनी उभारले छोटे बंधारे.आजार नियंत्रणाचे महत्त्वपशुधनात अनेक संसर्गजन्य आजार आढळून येतात. जसे की लाळ्या-खुरकूत, लम्पी त्वचा आजार, घटसर्प, फऱ्या हे आजार अत्यंत जलद पसरतात. या आजारांचा प्रादुर्भाव झाल्यास पशुपालकांचे मोठे नुकसान होते. यावर नियंत्रण मिळविण्यासाठी तातडीने प्रतिबंधात्मक उपाययोजना करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे..पशुवैद्यकीय सेवांची भूमिकापशुवैद्यकीय सेवा हा पशुपालनाचा कणा आहेत. गावपातळीवर पशुवैद्यकीय अधिकारी, पशुधन विकास अधिकारी, सहायक कर्मचारी हे पशुपालांना मार्गदर्शन करण्याचे काम करतात. पशुवैद्यकीय सेवांमध्ये पशू आजार निदान व उपचार, प्रतिबंधात्मक लसीकरण कार्यक्रम, कृत्रिम रेतन, पशुखाद्य सल्ला तसेच आपत्कालीन सेवांचा पुरवठा केला जातो. वेळेवर पशुवैद्यकीय मदत उपलब्ध झाल्यामुळे पशुपालकांचे व्यवसायातील संभाव्य नुकसान कमी होऊन उत्पादन वाढते..World Veterinary Day : मानवी आरोग्यातही पशुवैद्यकाचे बहुमूल्य योगदान.निरोगी पशुधनासाठी घ्यावयाची काळजीगोठा स्वच्छ व कोरडा राखावा. गोठ्याभोवती झाडांची लागवड असावी.जनावरांना आहारात संतुलित खाद्य व खनिज मिश्रण यांचा संतुलित वापर करावा.जंतनाशक नियमित मात्रा द्याव्यात.नवीन जनावरे खरेदी करताना त्यांची संपूर्ण तपासणी तसेच आरोग्य तपासणी करावी.आजारी जनावरे वेगळी ठेवून त्यांचे स्वतंत्र संगोपन करावे.नियमित वेळेवर प्रतिबंधात्मक लसीकरण करावे..लसीकरणाचे महत्त्वआजारांचा प्रादुर्भाव टाळण्यासाठी आणि पशुधनाचे आरोग्य उत्तम राखण्यासाठी लसीकरण हा सर्वांत प्रभावी व स्वस्त प्रतिबंधात्मक उपाय आहे. योग्य वेळेत लसीकरण केल्यास आजारांचा प्रादुर्भाव टाळता येतो..लसीकरणाचे फायदेआजाराचा प्रसार थांबतो.मृत्युदर कमी होतो.उत्पादन वाढतेआर्थिक नुकसान कमी होते- डॉ. एस. एम. खुपसे ८६०५५३३३१५(विषय विशेषज्ञ- पशुधन व्यवस्थापन, एमजीएम, कृषी विज्ञान केंद्र, गांधेली, छ. संभाजीनगर).ॲग्रोवनचे सदस्य व्हाशॉपिंगसाठी 'सकाळ प्राईम डील्स'च्या भन्नाट ऑफर्स पाहण्यासाठी क्लिक करा.Read the Latest Agriculture News in Marathi & Watch Agriculture videos on Agrowon. Get the Latest Farming Updates on Market Intelligence, Market updates, Bazar Bhav, Animal Care, Weather Updates and Farmer Success Stories in Marathi.ताज्या कृषी घडामोडींसाठी फेसबुक, ट्विटर, इन्स्टाग्राम , टेलिग्रामवर आणि व्हॉट्सॲप आम्हाला फॉलो करा. तसेच, ॲग्रोवनच्या यूट्यूब चॅनेलला आजच सबस्क्राइब करा.
