डॉ. गणेश निटुरेHailstorm Impact Animals Safety: पावसाचे वातावरण आणि विजेचा कडकडाट होत असल्यास शेतातील कामकाज त्वरित थांबवून जनावरांना बंदिस्त आणि सुरक्षित ठिकाणी हलवावे.अवकाळी पाऊस आणि गारपिटीमुळे जनावरांची शरीरक्रिया बिघडून थंडी, थकवा, थरथरणे आणि रोगप्रवेशाचा धोका वाढतो. गारपिटीनंतर जनावरांमध्ये घटसर्प सारखे आजार पसरू शकतात, त्यामुळे जनावरांना ताप, श्वसनास त्रास झाल्यास तातडीने पशुतज्ज्ञांकडून उपचार करावेत..सध्या महाराष्ट्रात अवकाळी पाऊस, गारपीट आणि वादळी वाऱ्यांचा जोर वाढत आहे. यामुळे वीज पडण्याच्या घटना वाढत असून मॉन्सूनपूर्व काळातच शेतीतील मशागतीच्या वेळी जनावरांना विजेच्या धक्क्याचा सर्वाधिक धोका असतो. महाराष्ट्रात वीज पडून होणारे पशुमृत्यू सर्वाधिक आहेत. विशेषतः मराठवाडा, विदर्भातील कमी वृक्षसंख्या, उंच भाग आणि हवामान बदलामुळे येथील जनावरांना विजेचा सर्वाधिक धोका बसतो..Livestock Safety Guidelines: पशुधनाच्या सुरक्षेसाठी मार्गदर्शक सूचना जारी.अवकाळी पाऊस, गारपीट आणि वीजेचा परिणामअवकाळी पाऊस आणि गारपिटीमुळे जनावरांची शरीरक्रिया बिघडून थंडी,थकवा, थरथरणे आणि रोगप्रवेशाचा धोका वाढतो. वीज पडण्याच्या घटना अशा वातावरणात अधिक असून एकाच वेळी अनेक जनावरे मृत्यूमुखी पडण्याच्या घटना अनेक जिल्ह्यांत नोंदवल्या गेल्या आहेत..वीज पडण्याची कारणेविद्युत भार: ढगांमधील पाण्याच्या थेंबांचे आणि बर्फाच्या कणांचे घर्षण सकारात्मक आणि नकारात्मक विद्युत भार निर्माण करते.विद्युत क्षेत्र: ढग आणि जमीन यांच्यातील विद्युत भाराचे अंतर वाढल्याने प्रबळ विद्युत क्षेत्र तयार होते.तापमान आणि आर्द्रता: उष्ण आणि दमट हवामान ढगांची जलद निर्मिती करते, ज्यामुळे विद्युत भार वाढतो.भौगोलिक घटक: उंच झाडे, पर्वत किंवा धातूच्या वस्तू वीज आकर्षित करतात..उपायांचा अवलंब सुरक्षित आश्रयजनावरांना मोकळ्या जागेत बांधू नये. त्यांना गोठा, शेड किंवा मजबूत इमारतीत ठेवावे.पावसाचे वातावरण आणि विजेचा कडकडाट होत असल्यास शेतातील कामकाज त्वरित थांबवून जनावरांना बंदिस्त आणि सुरक्षित ठिकाणी हलवावे.गोठ्यातील छत आणि भिंती धातूच्या नसाव्यात, कारण धातू वीज आकर्षित करतात..अचानक आलेल्या वादळाच्या वेळी जर तुमचे केस उभे राहत असतील किंवा त्वचेला मुंग्या येत असतील तर तुमच्यावर वीज कोसळण्याची शक्यता आहे. स्वतःचे रक्षण करण्यासाठी तत्काळ जमिनीवर पाय गुडघ्यात दुमडून एकमेकांना जोडावे, त्याभोवती हातांचा विळखा घालावा, हनुवटी गुडघ्यावर दाबून धरावी. जनावरांना खाली बसवावे. वातावरण निवळल्यानंतर तात्काळ आश्रयस्थान गाठावे.अचानक आकाशात कडकडाट होत असल्यास व सभोवताली फक्त झाडेच असतील तर अशा वेळी झाडाच्या उंचीच्या दुप्पट अंतरावर जमिनीवर वाकून बसावे.जनावरे पाण्यात असतील तर तात्काळ त्यांना बाहेर काढावे..वीज सुवाहकांपासून सावधगिरीगोठ्यातील लोखंडी पत्रे, वीजवाहक तारा किंवा विद्युत उपकरणांना स्पर्श टाळावा.गोठ्यातील वीज कनेक्शन, विद्युत अर्थिंग योग्य आणि सुरक्षित असल्याची खात्री करावी.आकाशात गडद काळे ढग जमून कडकडाट होत असल्यास गोठ्यातील कुठलेही विद्युत उपकरणे चालू करू नये.पशुधनाचे गोठे, कडबाकुट्टी यंत्र व गोठ्यातील इतर विजेचे साहित्य योग्यरीत्या अर्थिंग केलेली असावीत. अर्थिंग विजेला जमिनीत सुरक्षित मार्ग दाखवते, ज्यामुळे जनावरांवर परिणाम होण्याची शक्यता कमी होते.धातूच्या वस्तू (लोखंडी साधने) जनावरांजवळ ठेवू नयेत.शेतात काम करणाऱ्यांनी धातूच्या वस्तू जसे कुऱ्हाड, कोयते तात्काळ लांब टाकावेत.धातूची पाणीपात्रे उंच ठिकाणी किंवा मैदानातील खुल्या जागी ठेवू नये, ज्यामुळे वीज आकर्षित होण्याची शक्यता वाढते..स्थानिक हवामानाकडे लक्षहवामान खात्याच्या सूचनांकडे लक्ष द्यावे.दामिनी ॲप: भारतीय उष्णदेशीय मोसम विज्ञान संस्था, पुणे आणि भारतीय हवामान विभागाने विकसित केलेले दामिनी वीज चेतावणी ॲप डाउनलोड करावे. त्याद्वारे परिसरातील हवामानाचा व वीज पडण्याचा अंदाज घ्यावा.वादळी वारे किंवा वीज पडण्याची शक्यता असल्यास जनावरांना गोठ्यातच ठेवावे..जनावरांचे व्यवस्थापनगडगडाटाने जनावरांना घाबरण्यापासून रोखण्यासाठी त्यांना प्रेमळ वागणूक देवून शांत करावे.गोठ्यात योग्य तापमान आणि आर्द्रता राखण्यासाठी फॅन किंवा फॉगरचा वापर करावा.जनावरांना पाणी आणि खनिज मिश्रणासह संतुलित आहार द्यावा..Livestock Safety: फटाक्यांपासून करा पशुधनाचे संरक्षण.तांत्रिक उपायगोठ्यांवर वीजरोधक यंत्रणा (लाइटनिंग अरेस्टर) बसवावी.स्वयंचलित तापमान आणि आर्द्रता नियंत्रण प्रणाली वापरावी..इतर सुरक्षितता उपायउंच झाडे वीज आकर्षित करतात. त्यामुळे वीज पडण्याचा धोका असताना झाडाखाली स्वतः व जनावरांना बांधू नये.लक्षात ठेवा पावसामुळे तुमचं मृत्यू होणार नाही. पण झाडाखाली पावसाने भिजू नये म्हणून थांबत असाल तर संकट तुमच्यावर ओढवू शकते.शेतामध्ये काम करत असाल तर आपण आणि जनावरे विद्युत तारांपासून किमान ५० फूट अंतरावर राहावे.बैलांना तत्काळ लोखंडी जू पासून वेगळे करावे..आपत्कालीन उपचारजर जनावरावर वीज पडली, तर त्वरित पशुवैद्यकीय मदत घ्यावी.पशुपालकांना वीज पडण्याचे धोके आणि बचाव उपायांबाबत माहिती द्यावी..गारपीट बाधित पशूवर तत्काळ उपचारगारपीट आणि वादळी पावसामुळे जनावरांना थंडी, जखमा आणि विविध आजारांचा धोका असतो. अशा परिस्थितीत जनावरांची काळजी घेण्यासाठी खालील उपाययोजना कराव्यात.गारा आणि वादळ सुरू असताना जनावरांना त्वरित गोठ्यात किंवा पक्क्या छताखाली हलवावे. त्यांना उघड्या जागेवर बांधू नये.गारा लागलेल्या जखमांवर पोटॅशियम परमॅंगनेट द्रावणाने (१ ग्रॅम/४ लिटर पाणी) धुवावे. त्यावर अँटिसेप्टिक क्रीम लावावे. जनावर भिजले असल्यास, त्यांना कोरड्या कापडाने पुसून गरम ठेवावे, जेणेकरून त्यांना थंडी वाजणार नाही. .प्रतिबंधात्मक उपायगोठ्याचे छप्पर मजबूत करावे. मोकळ्या बाजू ताडपत्रीने किंवा गोणपाटाने बंद करा, जेणेकरून गारा आणि वारा आत येणार नाही.जनावरांना ओल्या ठिकाणी बांधायचे टाळावे. तसेच वातावरण गरम ठेवण्यासाठी जर वाळलेले गवत जाळले असल्यास त्यापासून निर्माण होणाऱ्या धुरापासून जनावरे गुदमरणार नाहीत याची काळजी घ्यावी. ओलावा व धूर जनावरांना श्वसनासंबंधीचे आजार निर्माण होण्यास कारणीभूत ठरतात.जनावरांना पिण्यासाठी कोमट पाणी द्यावे. कोरडा चारा आणि पौष्टिक आहार द्यावा.गारपिटीनंतर जनावरांमध्ये घटसर्प सारखे आजार पसरू शकतात, त्यामुळे जनावरांना ताप, श्वसनास त्रास झाल्यास तातडीने पशुतज्ज्ञांकडून उपचार करावेत..नैसर्गिक आपत्तीमुळे होणाऱ्या नुकसानीसाठी मदतनैसर्गिक आपत्तीमुळे बाधित होणाऱ्या व्यक्तींना केंद्र व राज्य आपत्ती प्रतिसाद निधी मधून मदत दिली जाते. जर वीज पडून जनावर मृत्यूमुखी पडल्यास अल्प व अत्यल्पभूधारक व भूमिहीन पशुपालकांना वेळोवेळी निर्गमित शासन निर्णयानुसार मदत केली जाते. याकरिता मृत जनावराचा तलाठी यांचा पंचनामा, जनावरांच्या कानातील पशूआधार क्रमांक, पशुवैद्यकीय अधिकारी यांचे शवविच्छेदन अहवाल व इतर आवश्यक कागदपत्रे महसूल विभागाकडे जमा करावीत.- डॉ. गणेश निटुरे ९९७०१२३२२०(पशुधन विकास अधिकारी, तालुका लघू पशुवैद्यकीय सर्वचिकित्सालय, रेणापूर, जि. लातूर).ॲग्रोवनचे सदस्य व्हाशॉपिंगसाठी 'सकाळ प्राईम डील्स'च्या भन्नाट ऑफर्स पाहण्यासाठी क्लिक करा.Read the Latest Agriculture News in Marathi & Watch Agriculture videos on Agrowon. Get the Latest Farming Updates on Market Intelligence, Market updates, Bazar Bhav, Animal Care, Weather Updates and Farmer Success Stories in Marathi.ताज्या कृषी घडामोडींसाठी फेसबुक, ट्विटर, इन्स्टाग्राम , टेलिग्रामवर आणि व्हॉट्सॲप आम्हाला फॉलो करा. तसेच, ॲग्रोवनच्या यूट्यूब चॅनेलला आजच सबस्क्राइब करा.
