Kaner: कणेर विषबाधा:
कणेर/काळी कणेर ही शोभेची वनस्पती आहे, जी अत्यंत विषारी कार्डियाक ग्लायकोसाइड (ओलिअँड्रिन इ.) निर्माण करते. फक्त ५ ते १० कणेरच्या पानांचे सेवन जरी मोठ्या जनावरासाठी जीवघातक ठरते.

लक्षणे:
- कणेर खाल्ल्यानंतर अल्पावधीत तीव्र वांती आणि पुरळयुक्त अतिसार होऊ शकतो. त्यानंतर हृदयावर परिणाम दिसतो. हृदयाचे ठोके अनियमित होतात. कमजोरी येते, रक्तदाब खालावतो आणि अचानक हृदयक्रिया बंद पडून मृत्यू येऊ शकतो.
- तोंडातून फेस किंवा लाळ येते, कंप सुटतो, चालण्यात ताल राहत नाही, आकडी येऊ शकते.
उपचार:
- ओलिअँडरचे कोणतेही प्रतिविष नाही. पोटातले उरलेले अन्न बाहेर काढण्यासाठी त्वरीत गॅस्ट्रिक लैवेज हा उपचार केला जातो. हृदयविषयक अडचणी नियंत्रीत करण्यासाठी अॅट्रोपीन इंजेक्शन दिले जाऊ शकते (मंद गतीचे ठोके सुधरवण्यासाठी).
- आवश्यक असल्यास अँटी-अरिथमिक औषधे आणि द्रव-चिकित्सा देऊन रक्तदाब सामान्य ठेवण्याचा प्रयत्न करतात.
प्रतिबंध:
- कणेर सारखी विषारी शोभेची झाडे गोठ्याच्या आसपास लावू नयेत. कणेरच्या फांद्या चुकूनही जनावरांच्या खाद्यात मिसळू नयेत.

धोतरा विषबाधा:
- धोतरा ही रानटी वनस्पती आहे. यातील घटक शरीरातील कोलिनर्जिक न्यूरॉन्सवर प्रभाव करून अतिसंचलन निर्माण करतात.
लक्षणे:
- धोतरा खाल्ल्याने जनावराचे डोळे मोठे दिसतात. दृष्टी धूसर होते. हृदयाची धडधड वाढते, श्वासोच्छवास वेगाने चालतो.
- जनावर बेचैन होऊन गरागरा फिरण्याचा प्रयत्न करते किंवा काही वेळा बेजबाबदार (वेडसर) वागते. -पचनसंस्थेची हालचाल मंदावल्याने मलावरोध होऊ शकतो.
उपचार:
- गरजेप्रमाणे शांत करणारे इंजेक्शन (बेंझोडायझेपिन वर्ग) दिले जाऊ शकते. पोटातील धोतऱ्याचे बी-जाती बाहेर काढण्यासाठी कोळसा देतात.
प्रतिबंध:
- गवतासोबत धोतऱ्याची झाडे चारा म्हणून येऊ नयेत याची काळजी घ्यावी. गोठ्याजवळ धोतऱ्यासारखी तणे वाढू देऊ नयेत. शेळ्या-मेंढ्या धोतरा खाण्याचा धोका जास्त असतो, कारण हे तण कुरणात मोठ्या प्रमाणात असते.

घाणेरी विषबाधा:
ही एक शोभेची झुडूपवर्गीय वनस्पती आहे. यास रंगीत फुले येतात. ही वनस्पती मोकळ्या जागी रूक्ष झुडूपासारखी वाढते. लॅन्टानाच्या पानांमध्ये लॅन्टाडेन अँड बी नावाचे यकृत-विषारी (हेपाटोटॉक्‍सिक) रसायन असते. हे विषारी घटक रुमेन सूक्ष्मजीवांवरही परिणाम करून पचन बिघडवतात. बहुतांश विषारी वनस्पतींत विशेष उपचार उपलब्ध नसल्याने लक्षणोपचार महत्त्वाचा ठरतो.
लक्षणे:
- सुरुवातीला भूक मंदावणे, सुस्तावणे, सतत हिरवट पातळ जुलाब होणे अशी लक्षणे दिसतात. पुढे यकृतावर परिणाम झाल्याने कावीळ (डोळे-पिवळे होणे) दिसू शकते.
- त्वचेखाली बिलीरुबिन साचल्याने काही जनावरांमध्ये द्वितीयक प्रकाश-संवेदनशीलता हा विशेष परिणाम दिसतो, ज्यामध्ये पांढऱ्या किंवा नाजूक त्वचेच्या ठिकाणी सूर्यप्रकाशात लाल होणे, सूज आणि जखमा होणे असे दिसून येते. उदा. डोक्याचा पांढरा भाग किंवा पांढऱ्या डागांची त्वचा लाल होऊन सुजते.
उपचार:
- या विषबाधेस ठोस प्रतिविष नाही. जनावराला सूर्यप्रकाशापासून दूर सावलीत ठेवावे. यकृत कार्य सुधारण्यासाठी आयव्ही द्रव-चिकित्सा व कॅथार्टिक्स (पोट साफ करणारी औषधे) देतात.
- कोळसा मिश्रित बॉलस देऊन पोटातील अवशिष्ट विष शोषून घेण्याचा प्रयत्न करतात. त्वचेवरील जखमांवर डागास मलम लावावे. गंभीर यकृत बिघाड झाल्यास मात्र उपचार दुर्बल ठरतो.
प्रतिबंध:
- चराऊ कुरणात घाणेरीची वाढ आढळल्यास ती उखडून नष्ट करावी. विशेषतः पावसाळ्यात या झुडपाची वाढ जास्त होते; उन्हाळ्यात उपाशी जनावरे विषारी गवत खाऊ शकतात. त्यामुळे मोकाट चराई टाळून नियंत्रित चराई करावी.