पांडुरंग जगताप, डॉ. अभयकुमार बागडेPest Management: सुरू हंगामातील उसात लागवडीपासून ते मोठ्या बांधणीपर्यंत पाण्याची कमतरता भासण्याची शक्यता आहे. अशा वातावरणात खोडकिडीचा (प्रादुर्भाव मोठ्या प्रमाणात वाढतो. या खोडकिडीमुळे ऊस उत्पादनात २२ ते ३३ टक्के, साखर उताऱ्यात १२ टक्के, तर गूळ उत्पादनात २७ टक्के घट होते. मात्र शेतकऱ्यांनी योग्य काळजी, नियमित निरीक्षण आणि सोप्या व्यवस्थापन पद्धतींचा अवलंब केल्यास त्याचा प्रादुर्भाव प्रभावीपणे आटोक्यात आणता येतो. .सद्यःस्थितीत उष्णतेच्या लाटेमुळे तापमानात वाढ झाली आहे. विशेषतः वाढत चाललेले तापमान आणि जमीन हलकी अशा स्थितीत ऊस पिकामध्ये खोडकिडीचा (शास्त्रीय नाव : Chilo infuscatellus) धोका अधिक तीव्र होतो. अधिक उत्पादनासाठी उसाची लागवड १५ फेब्रुवारीपर्यंत करणे आवश्यक असले तरी विविध अडचणींमुळे अनेक शेतकऱ्यांकडून लागवड उशिरा होते, विशेषतः गहू व हरभरा पिकांनंतर. अशा उशिरा लागवडीच्या आणि पाणीटंचाई असलेल्या क्षेत्रांमध्ये व खोडवा पिकातही खोडकिडीचा प्रादुर्भाव मोठ्या प्रमाणात दिसून येतो. फेब्रुवारीनंतर ठेवलेल्या खोडव्यात, कमी पावसाच्या व जास्त तापमानाच्या परिस्थितीत जून-जुलै महिन्यांतही या किडीचा प्रादुर्भाव वाढण्याची शक्यता अधिक असते..Sugarcane Seed Treatment: उसाच्या बेणे निर्मितीची सोपी आणि कमी खर्चिक पद्धत, उतिसंवर्धित रोपे का महत्त्वाची? .पूर्वहंगामी व आडसाली पिकापेक्षा सुरू पिकात खोडकिडीचा प्रादुर्भाव जास्त आढळतो. त्याची प्रमुख कारणे...उन्हाळ्यातील (मार्च ते मे) लागवडीत उच्च तापमानामुळे पिकांची प्रतिकारशक्ती कमी होते.उन्हाळ्यात परोपजीवी मित्र कीटकांची संख्या घटल्याने किडींचा प्रादुर्भाव वाढतो..खोडकिडीची लक्षणे पोंगामर (गाभामर)प्रथम अवस्थेतील अळी काही मिनिटे पानांच्या मऊ पेशींवर उपजीविका करते. नंतर तोंडातील लाळेच्या साह्याने सूक्ष्म धागा विणते. या धाग्याच्या साह्याने जमिनीवर उतरते व उसाच्या खोडाला एक किंवा अनेक छिद्रे पाडते. सुरुवातीच्या अवस्थेमध्ये अळी खालच्या बाजूस ऊस जमिनी लगत पोखरते. उपद्रवग्रस्त उसामध्ये पोंगामर किंवा गाभामर आढळते. वाळलेला पोंगा सहज उपसून येतो व त्यास कुजकट वास येतो. प्रादुर्भावग्रस्त ऊस वाढल्यामुळे शेतात नांग्या पडतात. खोडकिडीमुळे मातृकोंबही नष्ट होतात. त्यामुळे फुटवे कमी आणि कमजोर निघतात..आर्थिक नुकसानीची पातळी १५ टक्के पोंगामरकिडीची ओळख व जीवनक्रमखोडकिडीची एक पिढी ३० ते ४५ दिवसांत पूर्ण होतो. किडीचा जीवनकाळ, पिकांची जात आणि हवामानानुसार बदलतो. किडीचा जीवनक्रम हिवाळ्यात लांबतो. भारतासारख्या उष्ण कटिबंधीय प्रदेशात खोडकिडीच्या एका वर्षात ६ ते ७ पिढ्या, तर समशीतोष्ण कटिबंधीय प्रदेशात ५ ते ६ पिढ्या तयार होतात..पतंगपतंग करडे किंवा तपकिरी किंवा वाळलेल्या गवताच्या रंगाचे असतात. नर पतंगापेक्षा मादी पतंग मोठे असतात. नर पतंगाच्या पंखाची लांबी १९ ते २६ मि.मी., तर मादी पतंगाच्या पंखाची लांबी २३ ते ३५ मि.मी. असते. नर पतंगाच्या मिशा मण्यांच्या माळेच्या आकाराच्या, तर मादी पतंगाच्या मिशा वादीसारख्या असतात. पतंग ४ ते ९ दिवस जगतात. नर आणि मादीचे प्रमाण २:१ असते..अंडीअंडी नेहमी ओळीत, पुंजक्याच्या स्वरूपात, उसाच्या पानांच्या पाठीमागे ६५ ते ७० च्या दरम्यान घातली जातात. ताजी अंडी ही पारदर्शक असतात. परंतु काही तासांतच ती दुधाळ पांढरी होतात. अंडे ०.७ ते ०.९ मि.मी लांब ०.६५ मि.मी रुंद असते. सूक्ष्मदर्शकाखाली खोड किडीच्या अंड्याचा पुंजका साबुदाण्याच्या खिरीसारखा दिसतो. अंडी गोलाकार ते लांब गोलाकार आकाराची व एक सारख्या आकाराची असतात. पानाच्या पाठीमागे ती घट्ट चिकटलेली असतात. अंडी खालच्या तीन हिरव्या पानांवर ४ ते ६ जोड ओळीत, पानांच्या देठाकडे किंवा मध्यभागी घातली जातात. अंडी अवस्था ४ ते ६ दिवस राहते..अळीअंड्यातून नुकतीच बाहेर पडलेली प्रथम अवस्थेतील अळी करड्या रंगाची, १.५ मि.मी. लांब असते. काही मिनिटे पानांच्या मऊ पेशींवर उपजीविका करते. अळी ५ वेळा कात टाकून ६ रूपांतर अवस्थेतून जाते. पूर्ण वाढ झालेली अळी २० ते ३० मि. मी लांब व ४ मि.मी. रुंद, मळकट पांढऱ्या रंगाची दिसते. उसावरील खोडकिडीच्या अळीचे डोके काळे असते आणि अंगावर पाच जांभळट तपकिरी रंगाचे समांतर पट्टे असतात. एकाच अंडी पुंजक्यातील अळ्या सारख्या वाढत नाहीत. मऊ पेशींवर उपजीविका करणाऱ्या अळ्या जलद वाढतात. अळी अवस्था १५ ते ३० दिवसात पूर्ण होते. कोवळ्या उसास व कोषात जाण्याअगोदर अळी जमिनीपासून ४ ते १० सें.मी. उंचीवर पतंगाना बाहेर पडण्यासाठी खोडाला छिद्र पाडते. ते विष्ठा लावून बंद करते. पुढे या छिद्रातून कोषातून निघालेले प्रौढ - पतंग बाहेर पडतात. हिवाळ्यात आणि प्रतिकूल परिस्थितीत अळी सुप्तावस्थेत जाते..Sugarcane Crop Protection: अवकाळी पाऊस व गारपीटग्रस्त पिकात करावयाचे उपाय.कोषकोष, उभट, पिवळसर ते गडद तपकिरी असतात. नर व मादी कोशाची लांबी अनुक्रमे १३ ते १७ मि.मी. असते. अळीने केलेल्या खोडातील सुरुंगाच्या खाचेत कोष असतात. उसाच्या खोडामध्ये पोखरलेल्या सुरुंगातच अळी कोषावस्थेत जाते. पांढऱ्या पातळ रेशमी धाग्यांनी कोष विणला जातो. कोषावस्था ६ ते १२ दिवस राहते. कोषातून नर किंवा मादी प्रौढ पतंग बाहेर पडतात..नियंत्रण पद्धती व उपायमशागतीचे उपायखोल सरीमध्ये लागण : खोल सरीमध्ये लागवड केल्यास खोडकिडीचा प्रादुर्भाव कमी होतो. लागवड वेळेमध्ये बदल : सुरू उसात खोडकिडीचा प्रादुर्भाव जास्त आढळतो. कारण जास्त तापमानामुळे परोपजीवी कीटक कमी होतात व कीड वाढते. फेब्रुवारीनंतर उसाची लागण टाळावी. पूर्वहंगामी उसात खोडकिडीचा प्रादुर्भाव कमी असतो..पाचट आच्छादन : पाचट आच्छादनाची पद्धत सोपी व उपयुक्त आहे. पाचट आच्छादनामुळे उसामधील सूक्ष्म हवामान बदलते. पाण्याचे बाष्पीभवनही कमी होते. खोडकिडीचा अळीला उसाच्या बुडख्याजवळ पोहोचण्यास अडथळा होतो. उभ्या उसाची फक्त कोरडी पाने काढावीत. खोडव्यात सरी आड सरी पद्धतीने पाचट ठेवावे..बाळ बांधणी : ऊस लागवडीनंतर सहा आठवड्यांनी बाळ बांधणी (खोडाला २" ते ४" इंच माती लावणे) केल्यास खोडकिडीचे प्रमाण कमी होते. बाळ बांधणी केल्यामुळे उसाच्या खोडाच्या आतील अळीने खोडाला केलेले छिद्र ओल्या मातीमुळे बंद होते. अळीच्या प्रौढांना बाहेर पडण्यात अडथळा येतो. ते खोडातच मरतात. पुढील पिढी निर्मितीत अडथळा तयार होतो. बाळ बांधणीमुळे साधारणपणे ३० ते ४० टक्के खोडकीड कमी होत असल्याचे निरीक्षण आहे..तीव्र उन्हाळ्यात पाण्याच्या दोन पाळ्यांतील अंतर कमी करणे : मार्च ते मे महिन्यांत पाण्याची कमतरता हा खोडकिडीचा प्रादुर्भाव वाढण्याचा महत्त्वाचा घटक आहे. तथापि रुंद सरी पद्धत, ठिबक किंवा तुषार सिंचन पद्धत, एक आड एक सरीला पाणी देणे, कांदा, कोथिंबीर या आंतरपिकाचा वापर करूनही या किडीवर नियंत्रण ठेवता येते..जैविक नियंत्रणऊस लागणीनंतर ट्रायकोग्रामा चिलोनीस या परोपजीवी मित्रकीटकांची ३ लाख अंडी प्रतिहेक्टर या प्रमाणात ६ ते ७ वेळा विभागून सोडल्यास खोडकिडीचे यशस्वी नियंत्रण होते. ट्रायकोग्रामा हे कीटक खोडकिडींनी जी अंडी घातलेली असतात, त्या अंड्यामध्ये अंडी घालतात, त्यामुळे आपोआपच खोडकिडीचे नियंत्रण मिळते.- पांडुरंग जगताप, ९६०४५४४८२८(सीनिअर रीसर्च फेलो, महात्मा फुले कृषी विद्यापीठ, राहुरी)- डॉ. अभयकुमार बागडे,९४२३२९७०२७(विभाग प्रमुख, कीटकशास्त्र विभाग, राजर्षी छत्रपती शाहू महाराज कृषी महाविद्यालय, कोल्हापूर).ॲग्रोवनचे सदस्य व्हाशॉपिंगसाठी 'सकाळ प्राईम डील्स'च्या भन्नाट ऑफर्स पाहण्यासाठी क्लिक करा.Read the Latest Agriculture News in Marathi & Watch Agriculture videos on Agrowon. Get the Latest Farming Updates on Market Intelligence, Market updates, Bazar Bhav, Animal Care, Weather Updates and Farmer Success Stories in Marathi.ताज्या कृषी घडामोडींसाठी फेसबुक, ट्विटर, इन्स्टाग्राम , टेलिग्रामवर आणि व्हॉट्सॲप आम्हाला फॉलो करा. तसेच, ॲग्रोवनच्या यूट्यूब चॅनेलला आजच सबस्क्राइब करा.
