डॉ. सुदर्शन पाटूळे, डॉ. अनिल पाटीलदुधाळ जनावरांत प्रसूतींची संख्या अधिक वाढल्यास वार अडकून राहण्याची शक्यता जास्त वाढते. काही जनावरांमध्ये ही समस्या वारंवार आढळून येते. जुळे वासरे आणि गर्भधारणेच्या कालावधीत गर्भपात झालेल्या जनावरांमध्ये वार अडकण्याचे प्रमाण जास्त दिसून आले आहे. .How to prevent retained placenta in dairy animals: गाईमध्ये प्रसूतीनंतर वार अडकणे हा एक प्रजननातील महत्त्वाचा अडथळा समजला जातो. इतर दुधाळ जनावरांमध्ये ही समस्या तुलनेने कमी प्रमाणात आढळते. या प्रकारचा प्रजननातील अडथळा ही अवस्था रोगात्मक मानली जाते आणि याचा संबंध पुढील समस्यांशी आढळून येतो..Animal Health: निकृष्ट मुरघासाचा जनावरांच्या आरोग्यावर होतोय परिणाम .गर्भाशयदाहाचे प्रमाण वाढलेले दिसून येते. भविष्यातील गर्भधारणेची क्षमता कमी होते. दाह होण्याचे प्रमाण वाढते.औषधीचा खर्च वाढतो. दोन वेतांतील अंतर वाढतो.वर्षाला वासराचे उत्पन्न कमी होते. वंधत्वाचे प्रमाण वाढते..वार बाहेर पडल्यावरच प्रसूती पूर्ण झाली असे मानले जाते. सामान्यतः वासराच्या जन्मानंतर १२ तासांच्या आत वार वेगळे होऊन गर्भाशयाच्या बाहेर पडते. जर ही प्रक्रिया १२ तासांपेक्षा जास्त वेळ लांबली, तर वार बाहेर पडण्यास विलंब होतो. २४ तासांच्या आत वार बाहेर न पडल्यास ते अडकून राहिलेले असे मानले जाते..Animal Health Care: मोबाइल पशुवैद्यकीय रुग्णवाहिका ठरतेय फायदेशीर.वार बाहेर पडण्याची प्रक्रियाबहुतेक जनावरांच्यामध्ये पूर्ण गर्भधारणेचा कालावधी झाल्यानंतर गर्भ किंवा वासरू बाहेर पडते. त्यानंतर काही विशिष्ट कालावधीत वार बाहेर पडते.पिलाच्या जन्मानंतर नियमित गर्भाशयाचे आकुंचन होणे अपेक्षित असते.आकुंचनाची नैसर्गिक प्रक्रिया गर्भाशयाच्या हालचालीवर व काही सम्प्रेरकाच्या माध्यमातून होत असते. गर्भाशयाचे आकुंचन हे वार गर्भाशयापासून वेगळे होणे आणि बाहेर पडण्यासाठी फार महत्त्वाचे असते..असे निदर्शनास आले आहे, की दुधाळ जनावरांत प्रसूतींची संख्या अधिक वाढल्यास वार अडकून राहण्याची शक्यता जास्त वाढते. काही जनावरांमध्ये ही समस्या वारंवार आढळून येते. जुळे वासरे आणि गर्भधारणेच्या कालावधीत गर्भपात झालेल्या जनावरांमध्ये वार अडकण्याचे प्रमाण जास्त दिसून आले आहे. आनुवंशिकदृष्ट्या जास्त दूध देणाऱ्या गाई व प्रसूतीवेळी उच्च पोषण स्तरावर असलेल्या गाईंमध्ये हा त्रास जास्त आढळतो..Animal Health Management : गोठ्यातील डास, माशांचे नियंत्रण.कारणेजीवनसत्त्व अ, ई आणि सेलेनियम या घटकांची कमतरता.कोरड्या कालावधीत जास्त वजन वाढणे. सम्प्रेरकाची कमतरता.अति अशक्तपणा, उष्णतेचा ताण, जास्त दूध उत्पादनउशिरा हिवाळा व लवकर वसंत ऋतूमधील प्रसूती, अकाली प्रसूती.गर्भधारणेचा विशिष्ट कालावधीनंतर प्रसूती. गर्भाशयाचा शिथिलपणा.मिल्क फिव्हर, मृत पिलाचा जन्म, जुळी वासरे, अवघड प्रसूती.गर्भपात ब्रुसेलोसिस, संसर्गजन्य आजार..लक्षणेप्रसूतीनंतर १२ तासांपेक्षा जास्त वेळ योनीतून वार लटकलेला असणे.योनिद्वारे दुर्गंधीयुक्त स्राव बाहेर पडणे.भूक मंदावणे, दूध उत्पादन घटते. ताप येतो, अशक्तपणा वाढतो..Animal Health : बुरशीजन्य चाऱ्यामुळे होतो गर्भपात .उपाययोजनादुधाळ जनावरांना संतुलित आहाराचा पुरवठा करावा.गर्भधारणेच्या शेवटच्या कालावधीत हलकासा व्यायाम द्यावा.प्रसूतीनंतर त्वरित ऊर्जायुक्त खाद्य द्यावे.पशुतज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनाखाली पुढील उपचार त्वरित करून घ्यावा.नियमित क्षार मिश्रण द्यावे.प्रतिजैविके व वेदनाशामक औषधे पशुतज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनाखाली द्यावीत..प्रतिबंधसमतोल आहारगाभणपणाच्या शेवटच्या काळात पुरेशी ऊर्जा व प्रथिने द्यावीत.खनिज मिश्रण नियमित द्यावे. जीवनसत्त्व ई आणि अ पुरवठा करावा.सेलेनियम, कॅल्शिअम व फॉस्फरस योग्य प्रमाणात पुरवठा करावा.वार अडकून राहणे टाळण्यासाठी, प्रसूतीपूर्वी जीवनसत्त्व ई आणि सेलेनियमचे दोन डोस द्यावेत. पशुतज्ज्ञांच्या सल्ल्यानुसार पहिला डोस प्रसूतीच्या २१ दिवस आधी आणि दुसरा डोस प्रसूतीच्या ७ दिवस आधी द्यावा..Animal Health: खुरांच्या आरोग्यासाठी जनावरांना द्या संतुलित आहार.भाकड कालावधीत योग्य व्यवस्थापनभाकड गायीसाठी योग्य आहार नियोजन.अतिजाडपणा किंवा कुपोषण टाळावे.आजार नियंत्रणब्रुसेलोसिस नियंत्रणासाठी लसीकरण करावे.गर्भाशय व चयापचयाशी संबंधित आजाराचे नियंत्रण ठेवावे..प्रसूती वेळचे व्यवस्थापनगोठ्याची स्वच्छता ठेवावी.वार जबरदस्तीने ओढू नका. त्यामुळे गर्भाशयाला इजा होऊ शकते. पुढील गर्भधारणा होण्यास अडथळा निर्माण होतो.आवश्यक असल्यासच प्रसूतीस मदत करावी.प्रसूतीदरम्यान ताणतणाव कमी ठेवावा.ओले कडधान्य, कोवळा हरभरा/मटार, बरसीम जास्त प्रमाणात अचानक देऊ नका..हिरवा चारा देण्याआधी कोरडा चारा (भुसा/वाळलेला गवत) थोड्या प्रमाणात द्यावा.चारा हळूहळू बदलावा; अचानक बदल टाळासकाळी ओल्या दवात जनावरांना थेट चरायला सोडू नका.नियमितपणे खनिज मिश्रण व मीठ द्यावे.अति धान्य, खुराक देणे टाळावे.- डॉ. सुदर्शन पाटुळे९८३४२९८४४८(पशुप्रजननशात्र विभाग, पशुवैद्यकीय महाविद्यालय,उदगीर, जि. लातूर).ॲग्रोवनचे सदस्य व्हाशॉपिंगसाठी 'सकाळ प्राईम डील्स'च्या भन्नाट ऑफर्स पाहण्यासाठी क्लिक करा.Read the Latest Agriculture News in Marathi & Watch Agriculture videos on Agrowon. Get the Latest Farming Updates on Market Intelligence, Market updates, Bazar Bhav, Animal Care, Weather Updates and Farmer Success Stories in Marathi.ताज्या कृषी घडामोडींसाठी फेसबुक, ट्विटर, इन्स्टाग्राम , टेलिग्रामवर आणि व्हॉट्सॲप आम्हाला फॉलो करा. तसेच, ॲग्रोवनच्या यूट्यूब चॅनेलला आजच सबस्क्राइब करा.
