डॉ. सचिन नलावडे भाजीपाल्याच्या प्रकारानुसार त्याच्या काढणीच्या विविध पद्धती पडतात. त्यानुसार यांत्रिक काढणीची प्रणाली आणि त्यात वापरल्या जाणाऱ्या सेन्सर्सचे प्रकार निवडावे लागतात. या लेखामध्ये यांत्रिक काढणी प्रणाली व तत्संबंधी सेन्सर्सची (संवेदके) माहिती घेऊ. .भाजीपाला पिकांमध्ये यांत्रिकीकरण वाढण्याची गरज असून, काढणीसाठी लागणारे मनुष्यबळ कमी करण्याची आवश्यकता आहे. त्यासाठी यांत्रिक काढणी प्रणाली ही आधुनिक शेतीची निकड बनली आहे..Sweet Potato Farming : रताळ्यासह भाजीपाल्यामध्ये प्रसिद्ध लाडखेड.भाजीपाल्याच्या प्रकारानुसार काढणीसाठी विविध यंत्रणांचा वापर केला जातो.मूळ किंवा कंदवर्गीय पिकांसाठी हार्वेस्टर : बटाटे, गाजर किंवा कांदा यांसारख्या पिकांसाठी ‘डिगर’ वापरले जातात. हे यंत्र मातीतून कंद वर काढते. त्यासोबतच माती वेगळी करून भाजीपाला गोळा करते.पालेभाज्या कापणी यंत्रे : पालक, मेथी किंवा कोथिंबिरीसाठी बॅटरीवर चालणारी लहान किंवा मोठी स्वयंचलित कापणी यंत्रे वापरली जातात. यात फिरणारे पाते (रोटरी) जमिनीलगत कापणी करतात.फळभाज्या तोडणी प्रणाली : टोमॅटो किंवा मिरचीसारख्या पिकांसाठी कम्बाइन हार्वेस्टर किंवा रोबोटिक आर्म्सचा वापर होतो. ज्यात फळे देठापासून ओढून किंवा कापून स्वतंत्र केली जातात..काढणीमध्ये अचूकतेसाठी सेन्सर्सव्हिजन सेन्सर्स / कॅमेरा : व्हिजन सेन्सर्स किंवा कॅमेरे हे प्रामुख्याने कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर आधारित असतात. त्यांच्या साह्याने भाजीपाल्याचा रंग आणि आकार ओळखून तो काढणीसाठी तयार आहे की नाही, हे ठरवले जाते. उदा. फक्त लाल टोमॅटो निवडणे आणि हिरवे सोडून देणे इ.स्पेक्ट्रल सेन्सर्स : हे सेन्सर्स पिकाच्या आरोग्याचे आणि परिपक्वतेचे निर्देशांक (उदा. एन डी व्ही आय) मोजतात. यामुळे पिकातील आर्द्रतेचे प्रमाण समजते..Vegetable Market: कळमना भाजीबाजार गुरुवारपासून बेमुदत बंद.प्रॉक्सिमिटी सेन्सर्स : यंत्र चालवताना झाडाला किंवा जमिनीला धक्का लागू नये म्हणून हे सेन्सर्स अंतर मोजतात आणि यंत्राची हालचाल नियंत्रित करतात.दाब / स्पर्श सेन्सर्स : नाजूक भाजीपाला (उदा. कोबी किंवा ब्रोकोली) पकडताना त्याला इजा होऊ नये म्हणून ‘रोबोटिक ग्रिपर’ मध्ये हे सेन्सर्स वापरले जातात. त्यामुळे भाजीवर किती दाब द्यायचा हे यंत्र ठरवू शकते.व्हायब्रेशन सेन्सर्स : द्राक्षे किंवा काही फळांच्या काढणीत झाडाला विशिष्ट तीव्रतेने हलवण्यासाठी हे सेन्सर्स कंपनांची तीव्रता मोजतात..यांत्रिक काढणीचे फायदेवेळेची बचत : मजुरांच्या तुलनेत यंत्रांद्वारे अनेक पटींनी वेगाने काम होते.खर्चात घट : सुरुवातीला गुंतवणूक जास्त असली तरी दीर्घकाळात मजुरीचा खर्च वाचतो.कमी नुकसान : आधुनिक सेन्सर्समुळे काढणीदरम्यान होणारे पिकाचे नुकसान कमी होते.प्रतवारी (ग्रेडिंग) : काही यंत्रे काढणीसोबतच आकारानुसार भाजीपाल्याची वर्गवारीही करतात..टोमॅटोची यांत्रिक काढणीही प्रामुख्याने मोठ्या क्षेत्रावरील शेतीसाठी आणि प्रक्रिया उद्योगासाठी वापरली जाते. टोमॅटो अत्यंत नाजूक असल्यामुळे त्याची काढणी करताना विशेष काळजी घ्यावी लागते.काढणीआधीची पूर्वतयारीयांत्रिक काढणी यशस्वी होण्यासाठी शेतात खालील गोष्टींचे नियोजन करणे आवश्यक आहे.जातींची निवड : यांत्रिक काढणीसाठी खास विकसित केलेल्या टोमॅटो जातीची लागवडीसाठी निवड करावी लागते. या जातीमध्ये (डिटरमिनेट व्हरायटी) सर्व फळे एकाच वेळी पक्वतेला येतात. फळांचे साल जाड असावे. त्यामुळे यंत्राच्या धक्क्याने ती फुटणार नाहीत..लागवडीची पद्धत : यंत्राला शेतात फिरण्यासाठी दोन ओळींमध्ये पुरेसे अंतर असावे लागते. साधारणपणे गादी वाफे (रेज्ड बेड) पद्धतीने लागवड केली जाते. त्यामुळे यंत्राचे कापणी करणारे भाग जमिनीलगत सहज पोहोचू शकतील.सिंचन व्यवस्थापन : काढणीच्या साधारण १० ते १५ दिवस आधी पाणी देणे बंद किंवा कमी करावे लागते. यामुळे जमीन कडक होते आणि यंत्राची चाके मातीत रुतत नाहीत.तण नियंत्रण : शेतात तण असल्यास यंत्राच्या ब्लेड्समध्ये अडकू शकते, म्हणून शेत तणमुक्त व स्वच्छ असणे गरजेचे आहे.- डॉ. सचिन नलावडे ९४२२३८२०४९,सहयोगी अधिष्ठाता, डॉ. अण्णासाहेब शिंदे कृषी अभियांत्रिकी आणि तंत्रज्ञान महाविद्यालय, महात्मा फुले कृषी विद्यापीठ, राहुरी.ॲग्रोवनचे सदस्य व्हाशॉपिंगसाठी 'सकाळ प्राईम डील्स'च्या भन्नाट ऑफर्स पाहण्यासाठी क्लिक करा.Read the Latest Agriculture News in Marathi & Watch Agriculture videos on Agrowon. Get the Latest Farming Updates on Market Intelligence, Market updates, Bazar Bhav, Animal Care, Weather Updates and Farmer Success Stories in Marathi.ताज्या कृषी घडामोडींसाठी फेसबुक, ट्विटर, इन्स्टाग्राम , टेलिग्रामवर आणि व्हॉट्सॲप आम्हाला फॉलो करा. तसेच, ॲग्रोवनच्या यूट्यूब चॅनेलला आजच सबस्क्राइब करा.
