Moringa Leaf: शेवग्याच्या गुणकारी वैशिष्ट्यामुळं सध्या शेवग्याच्या पानांना बाजारात चांगली मागणी आहे. त्यामुळे सध्या बरेच शेतकरी शेवगा लागवडीकडे वळत आहेत. परंतु फक्त शेवगा लागवडीवर न थांबता शेतकरी शेवग्याच्या पानांपासून पावडर निर्मितीसुद्धा करु शकतात. पण या निर्मितीमध्ये शेवग्याच्या पानांची काढणी, त्यांची योग्य वाळवण, साठवण, दळण करणं, पुन्हा पावडर वाळवणं आणि त्याचं पॅकेजिंग या टप्प्यांचा समावेश होतो. दर्जेदार आणि स्वच्छ पावडर निर्मितीसाठी शेतकऱ्यांनी हे टप्पे काळजीपूर्वक पूर्ण करावे..शेवगा पावडरचे फायदेवाळलेली पाने दीर्घकाळ साठवता येतात आणि नियमितपणे वापरली जाऊ शकतात. शेवग्याच्या पानांची विविध उत्पादने तयार करता येतात. यामध्ये शेवगा चहा, शेवग्याच्या गोळ्या, शेवगा कॅप्सूल, शेवग्याच्या पानांची पावडर, शेवग्याचा साबण, आणि फेसवॉश. शेवग्याची पेय सुद्धा बाजारात उपलब्ध आहे..Shevaga Farming: पानांच्या भरघोस उत्पादन घेण्यासाठी शेवग्याची लागवड पद्धत.कापणीशेवग्याच्या पानांची पिहली कापणी पेरणीनंतर ३ ते ४ महिन्यांनी करता येते आणि दर ३० ते ४५ दिवसांनी ती सुरु ठेवता येते. पाने जमिनीपासून ३० सें.मी. ते १ मीटर उंचीवरून विळा किंवा धारदार चाकूने किंवा झाडावरुन थेट तोडून काढावीत. पानांची कापणी सहसा सकाळी लवकर किंवा संध्याकाळी करावी. विशेषत: पानावर दव नसल्याची खात्री करावी. तसेच उच्च पातळीची स्वच्छता राखावी..वाहतूककापलेल्या पानांना प्रक्रिया करण्याच्या ठिकाणी घेऊन जाणे ही पानांच्या उत्पादनातील महत्त्वाची पायरी आहे. जर प्रक्रिया क्षेत्र दूर असेल तर फांद्यांपासून पाने काढून वाहतूक करण्यापूर्वी त्यांना एकत्र बांधणे चांगले असते. ताजी कापलेली पानं खराब होऊ नये म्हणून त्यांना लवकरात लवकर नेले पाहिजे. कमी अंतरासाठी वायुयुक्त टोपल्या किंवा छिद्रित प्लास्टिक कंटेनर ताजी पाने वाहतूक करण्यासाठी वापरल्या पाहिजे. तर लांब अंतरावर पाने वातानुकूलित गाडीत वाहतूक करावीत. वाहतूक सकाळी लवकर किंवा संध्याकाळी किंवा रात्री करावी..Shevaga Farming: शेवगा पावडर निर्मिती प्रक्रिया.स्वच्छताशेवग्याच्या पानांना तीन वेळा पिण्याच्या पाण्याने धुवावे लागते. पहिल्या टप्प्यात पानांमधून धुरकट, धूळ आणि कीटकांचे अंश आणि पक्ष्यांची विष्ठा स्वच्छ करावी. दुसऱ्या वेळेस सूक्ष्मजंतू काढून टाकण्यासाठी १ टक्के मिठाच्या पाण्यात ३ ते ५ मिनिटे धुवा. तर तिसऱ्या टप्प्यात पाने पुन्हा स्वच्छ पाण्यात धुवा. धुतलेली पाने फुड-ग्रेड जाळीने बनवलेल्या ट्रेवर पसरवावे आणि १५ मिनिटांनी उर्वरित पाणी काढून टाकावे.पाने काढणेपानांच्या देठापासून पाने हाताने काढावीत. या टप्प्यात रोगट, खराब आणि नको असलेली पाने काढता येतात. उरलेल्या हिरव्या फांद्या जनावरांच्या चाऱ्यासाठी वापरता येतात..वाळवणेशेवग्याची पाने वाळवण्याच्या तीन मुख्य पद्धती आहेत.१. खोलीत रॅकवर वाळवणे-पानांमधील ओलावा काढण्यासाठी लाकडाच्या रॅकवर पातळ जाडीवर पाने पसरावी. हवेशीर खोलीत वाळवण्यासाठी ग्रीन हाऊस नेट, मासेमारीचे जाळे किंवा मच्छरदाणीची जाळी वापरावी. वाळवण्याच्या खोलीत धूळ कीटक नसावे. वाळवण्याचा वेळ कमी करण्यासाठी पंखा वापरावा. परंतु हवा थेट पानांकडे वळू द्यायची नाही कारण त्यामुळे हवेतील जंतुंचा संसर्ग वाढू शकतो. पाने एकसमान सुकवण्यासाठी पाने किमान एकदा उलटी करावी..Moringa Farming: शेवगा लागवडीत छाटणी, अन्नद्रव्ये व्यवस्थापनावर भर.२. सौर ड्रायरने वाळवणेपाने १ ते २ सेमी थरात पसरावी आणि ३५ ते ५५ अंश से. तापमानावर सुमारे ४ तास जाळीवर आणि ड्रायरमध्ये वाळवावी. सौर ड्रायरचा वापर लहान आणि मोठ्या प्रमाणात प्रक्रिया करण्यासाठी किंवा वीज नसलेल्या ग्रामीण समुदायांमध्ये केला जाऊ शकतो.३. यांत्रिक पद्धतीने सुकवणेकमी कालावधीत मोठ्या प्रमाणात पावडर उत्पादनासाठी वेगवेगळ्या प्रकारचे इलेक्ट्रिक किंवा हॉट एअर ड्रायर देखील वापरले जाऊ शकतात. या प्रकारात वाळवण्याचे तापमान ५० ते ५५ अंश से.असावे. पाने १० पेक्षा कमी आर्द्रता होईपर्यंत वाळवावीत..दळणे१० टक्क्यांपेक्षा कमी आर्द्रतेवर शेवग्याची पाने ग्राईंडिंग मिलमध्ये दळण्यासाठी तयार करतात. मोठ्या प्रमाणात फूड ग्रेड स्टेनलेस स्टील हॅमर मिल किंवा बर्र मिल वापरून सुकी पाने दळता येतात. गरज पडल्यास पावडर चाळून घ्या जेणेकरुन त्याचे खडबडीत कण वेगळे होतील.पानांची पावडर वाळवणेशेवग्याच्या पानांची पावडर अत्यंत आर्द्रताशोषक असते आणि त्यात आजूबाजूच्या वातावरणातील ओलावा शोषून घेण्याची प्रवृत्ती अंश से. वर ३० मिनिटांसाठी वाळवावे जेणेकरुन ७ टक्क्यांपेक्षा आर्द्रता होईल..पॅकेजिंगशेवगा पानांची पावडर योग्य पॅकिंग मटेरियलमध्ये किंवा कंटेनरमध्ये पॅक करावी. पॅकिंग करत असणारी व्यक्ती व ती जागा स्वच्छ असावी. प्रक्रिया आणि पॅकेजिंग दरम्यान हातमोजे डोक्यावर टोप्या नाकाचे मास्क वापरावा..प्रा. के. एच. शिरगापुरेसहाय्यक प्राध्यापक, कृषिविद्या विभाग, दादासाहेब पाटील कृषि महाविद्यालय, छ. संभाजीनगर
