Policy Impact Economy: जग किमान चाळीस वर्षे मागे गेले आहे. नाही, अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्यामुळे नाही. जागतिक अर्थव्यवस्था नवउदारमतवादाने आधीच कड्यावर पोचवली होती. ट्रम्प यांनी मागच्या जानेवारीत सत्तेत येऊन तिला धक्के द्यायला सुरुवात केली. इराण युद्ध शेवटचा धक्का ठरू शकेल..जागतिकीकरणाची अतिरेकी भलामण करणारे सांगत होते : ‘मुक्त आंतरराष्ट्रीय व्यापार व्हावा. राष्ट्रांच्या भौगोलिक सीमा असाव्यात; पण देशांमधील आयात-निर्यात मात्र जणू काही देशांच्या सीमा अस्तित्वात नाहीत अशी व्हावी. त्या त्या राष्ट्रातील शासनाने अर्थव्यवस्थेत कोणताही हस्तक्षेप करू नये. सार्वजनिक मालकी नसावी. सर्व काही खासगी मालकीच्या क्षेत्रावर सोपवावे. त्यातून आर्थिक भरभराट होईलच पण सर्वासाठी ‘विन-विन सिच्युएशन’ तयार होईल.’.Indian Economy Growth: जागतिक अनिश्चिततेत भारतीय अर्थव्यवस्थेची भरारी.गेली अनेक दशके या मांडणीचा अक्षरशः हजारो नागरिक राजकीय विरोधक राहिले आहेत. ती टीका तूर्तास बाजूला ठेवूया आणि जगातील सर्व देशांच्या गळ्यात जागतिकीकरणाचे तत्त्वज्ञान उतरवणाऱ्यांना काही तर्कसंगत प्रश्न विचारूया. राष्ट्राराष्ट्रांत मुक्त व्यापार होण्यासाठी काही पूर्वअटी असतात. .उदा.अ) परस्परात व्यापार व्हायचा म्हणजे राष्ट्राराष्ट्रांत किमान सौहार्द असावे लागणार. किमान शत्रुभाव तरी नसावा; युद्धे तर फार दूरची गोष्ट.ब) अशा राष्ट्रांत अतिरेकी राष्ट्राभिमानी, माझ्याच राष्ट्राचे हित सर्वप्रथम अशी मांडणी करणाऱ्या, दुसऱ्या राष्ट्रांचा टोकाचा द्वेष करणाऱ्या राजकीय शक्ती नसल्या पाहिजेत; आणि अस्तित्वात असतील तर त्या सत्तेवर येणार नाहीत असे असायला हवे..क) आर्थिक / व्यापारी संबंध नंतर येतात. सर्वात पायाभूत असतात स्थिर भू-राजनैतिक संबंध. व्यापार करणाऱ्या देशातील विविध घटकांत आणि स्थलांतरितांमध्ये सौहार्द राहील.मुक्त व्यापाराच्या तत्त्वज्ञानासाठी या जर पूर्वअटी असतील तर प्रश्न असा विचारावयास हवा की त्या अटींची पूर्तता होण्यासाठी मांडणी कोणी करायची? त्यांची पूर्तता कोणी करायची?.नवउदारमतवाद / जागतिकीकरण वाल्यांनी ब्रेनवॉश करून, बुलडोझर लावून, हात पिरगाळून ही धोरणे जगभर अंमलात आणली. याचा परिणाम काय झाला? अनेक मोठ्या, महत्त्वाच्या देशांमध्ये वांशिक, संकुचित, अतिरेकी राष्ट्रवादी राजकीय शक्ती सत्तेवर किंवा सत्तेच्या आसपास आहेत. त्यातून तथाकथित जागतिकीकरणाच्या आर्किटेक्चरला खोलवर तडे जाऊ लागले आहेत; जे नजीकच्या काळात सांधले देखील जाऊ शकत नाहीत..जागतिकीकरणवाले म्हणतात आम्ही फक्त आर्थिक धोरणांबद्दल बोलतो. पण हा साळसूदपणा आहे. जी आर्थिक धोरणे अमलात आणण्याचा आग्रह आपण धरत आहोत त्यांचे पर्यावरणीय, सामाजिक, राजकीय अशा अनेक बिगर आर्थिक क्षेत्रांवर परिणाम होणार हे यांना कळत नव्हते असे नाही..खरी गोष्ट अशी आहे की नवउदारमतवाद आणि जागतिकीकरण हे जगाच्या भल्यासाठी कधीच नव्हते. ते त्यांचे दाखवायचे दात होते. खरे दात होते जागतिक / सर्व देशांमधील कॉर्पोरेट, वित्त भांडवलाची मालकी असणाऱ्या लोकांचे आर्थिक हितसंबंध जपणे! त्यात ते यशस्वी देखील झाले आहेत. याच चाळीस वर्षांत जगातील अनेक देशांतील वरच्या दहा टक्के असणाऱ्या लोकांकडे उत्पन्नाचे प्रचंड स्रोत आणि जगातील ५० टक्के संपत्ती जमा झाली आहे. हा काय योगायोग म्हणायचा?.अनेक देशांत वाढलेल्या टोकाच्या आर्थिक विषमतेमुळे, रोजगार निर्मितीला केंद्रस्थान ठेवणारी आर्थिक धोरणे न राबविल्यामुळे तयार झालेल्या असंतोषातून वंशवादी, स्थलांतरित विरोधी, टोकाच्या राष्ट्राभिमानी, संकुचित राजकीय शक्ती फोफावल्या आहेत. त्यातून तयार झालेल्या निराशावादाला, द्वेषाला वापरून फॅसिस्ट शक्तींनी जोम धरला आहे. याचे पितृत्व निःसंशयपणे नवउदारमतवादी आर्थिक तत्त्वज्ञान आणि त्यातून आलेल्या आंधळ्या जागतिकीकरणाकडे जाते..ही मांडणी, विश्लेषण कशासाठी करायचे ? यासाठी की आजची जगाची उद्ध्वस्त झालेली घडी पुनर्स्थापित तर करावीच लागेल. त्यासाठी गेल्या चाळीस वर्षांत आपल्या डोक्यावर थापलेल्या आर्थिक तत्त्वज्ञानाची, त्याच्या तथाकथित सिद्धांताची चिरफाड करावी लागेल.हे केले नाही तर ‘आपदा मे अवसर’ शोधणारी ही उफराट्या काळजाची जमात ‘आम्हीच तुमचा उद्धार करू शकतो’ म्हणून पुढे येणार आहेत हे नक्की. राजकीय सत्तेवर तर त्यांचेच भाऊबंद आहेत. लक्षात घ्या हे विश्लेषण आपण अमेरिकेसाठी नाही करत आहोत. नजीकच्या काळात भारत ही जागतिक भांडवलशाहीची गरज असणार आहे. जेवढे जागतिक अरिष्ट मोठे, तेवढी जागतिक भांडवलाला भारताची गरज मोठी, हे समीकरण विसरू नका..लोकशाहीची विटंबनाअमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांना शिव्या न देता, मुळात लोकशाही असताना ट्रम्प त्या जागी पोचलेच कसे ? हे भारतासारख्या इतर देशांत देखील घडू शकते किंवा नाही ? यावर अंतर्मुख होऊन विचार करण्याची गरज आहे. ‘ट्रम्प यांच्या घोषणांमागे सट्टेबाजीचा संशय; शेअर बाजारात कोट्यवधींची उलाढाल; इन्सायडर ट्रेडिंग आरोप’ अशा मथळ्याच्या बातम्या नुकत्याच प्रकाशित झाल्या. बीबीसीने केलेल्या अभ्यासावर आधारित या बातम्या आहेत..मी गेले काही महिने ट्रम्प यांनी राष्ट्राध्यक्ष म्हणून घेतलेले निर्णय, त्यात त्यांचे स्वतःचे, त्यांच्या कुटुंबांचे, त्यांच्या अंतर्गत वर्तुळाचे व्यावसायिक संबंध आणि त्यातून त्या सर्वांनी मिळवलेले कोट्यवधी डॉलर्स याबद्दल वेळोवेळी लिहिले. काही जणांनी अपेक्षेप्रमाणे या डाव्या लोकांना भांडवलशाहीवर टीका करताना सर्वत्र ‘षडयंत्र (कॉन्सपिरसी)’ दिसत असते, अशी टीका केली होती..माझे जाऊदे. बीबीसीने अभ्यासावर आधारित जे निष्कर्ष काढले आहेत ते तरी माना. बीबीसीने गेल्या पंधरा महिन्यांत ट्रम्प यांनी केलेल्या विविध घोषणांनंतर भांडवली बाजारात झालेल्या व्यवहारांचा अभ्यास केला. त्यातून एक विशिष्ट पॅटर्न समोर आला आहे. या अहवालानुसार ज्या मूठभर व्यक्तींना ट्रम्प काय निर्णय घेणार आहेत, त्याचा शेअर मार्केट/ कमोडिटी मार्केटवर काय परिणाम होणार आहेत याची इनसायडर माहिती होती त्या व्यक्तींनी घोषणा होण्याच्या आधी स्टॉक मार्केटमध्ये पोझिशन्स घेऊन कोट्यवधी डॉलर्स फक्त काही तासांत कमावले आहेत..Maharashtra Rural Economy: ग्रामीण ‘एक्सपॅट इकॉनॉमी’.इस्लामाबाद आणि पश्चिम आशियात सुरू असणाऱ्या वाटाघाटींमध्ये ट्रम्प यांचे जावई जारेद कुशनेर आणि ट्रम्प यांच्या जवळचे दुसरे व्यावसायिक स्टीव्ह विटकॉफ यांचा समावेश आहे. कशासाठी? त्यांची या विषयात काय तज्ज्ञता आहे ?.जगभरच्या साऱ्या चर्चा युद्ध कसे आणि केव्हा संपेल यावर केंद्रित आहेत. साहजिकच आहे कारण जगभर काही शे कोटी लोकांच्या राहणीमानावर विपरीत परिणाम होत आहे. त्याचवेळी अमेरिकेतील आणि जागतिक भांडवल, युद्ध संपल्यानंतर इराण आणि आखाती देशांतील अर्थव्यवस्था पुनर्बांधणीसाठी लागणाऱ्या महाकाय भांडवलात आपले हितसंबंध कसे जोपासायचे याची चाचपणी कॉर्पोरेट, वित्त क्षेत्र आधीच करू लागले आहेत. हे लक्षात आले की कुशनेर आणि विटकॉफ यांच्या समावेशाचे अर्थ लागू शकतात. गाझा पट्टीचे स्मशान करून तेथे पुनर्विकास प्रकल्प तयार करून वाटण्या सुरु झाल्या आहेत..सवयीप्रमाणे ट्रम्प किती वाईट व्यक्ती आहे, असा निष्कर्ष काढला जाण्याची शक्यता आहे. त्यावर मात करून सिस्टीममध्ये होणाऱ्या बदलांचा मागोवा घेता आला पाहिजे. ट्रम्प यांच्या व्यक्तिमत्वाचे आयाम थोडे दूर ठेवून ट्रम्प कोणत्या आर्थिक हितसंबंधांचे रक्षण आणि संवर्धन करतात हे तपासावयास हवे. त्यातून अधिक सिस्टीम केंद्री अर्थ लागतील..अमेरिकेतील ‘मेक अमेरिका ग्रेट अगेन अर्थात मागा’ हे आंदोलन अमेरिकेतील साम्राज्यवादी बिग कॅपिटलने फक्त फंडिंग केलेले नव्हते तर ट्रम्प मागच्या जानेवारीत राष्ट्राध्यक्ष बनण्याच्या अनेक वर्षे आधी याच कॅपिटलने स्थापन केलेले थिंक टँक्स त्यासाठी जमीन नांगरत होते. उतरंडीच्या तळाशी (बॉटम ऑफ पिरॅमिड) असलेल्या श्वेतवर्णीय वंशवादी सामाजिक राजकीय शक्तींना हाताशी धरून अमेरिकेतील साम्राज्यवादी बिग कॅपिटलने राजकीय सत्ता हातात घेतली. आणि त्याचे नेतृत्व ट्रम्प यांना दिले. एवढेच नाही तर मागच्या जानेवारीत ट्रम्प यांनी बनवलेल्या मंत्रिमंडळात किमान तेरा जण डॉलर अब्जाधीश आहेत. त्यांचे स्वतःचे कॉर्पोरेट, वित्त क्षेत्रात सक्रिय हितसंबंध आहेत..आपला मुद्दा अजून पुढचा आहे. जो फक्त अमेरिकेलाच नाही, तर भारतासारख्या इतर देशांना देखील लागू होईल. राजकीय सत्ता मिळवण्यासाठी राजकीय नेत्यांना स्थानिक पातळीवर वचक, दहशत असणारे गुंड लागतात, हे तर उघड गुपित आहे. आपल्या साहाय्याने अमुक व्यक्ती नेता बनत असेल तर मीच का नाही नेता बनायचे अशा विचाराने आधी दुय्यम / सपोर्टिंग भूमिका करणारे नंतर स्वतःच निवडणुकांना उभे राहू लागले. तसेच राजकीय सत्ता मिळवण्यासाठी राजकीय नेत्यांना/ पक्षांना पैसे लागतात. आम्ही Campaign Finance चे बघतो आणि तुम्ही सत्तेवर आल्यानंतर आम्हाला हवी तशी आर्थिक धोरणे, आर्थिक कायदे करायचे अशी ‘क्विड्ड प्रो क्वो’ सहमती भांडवलदार आणि राजकीय नेत्यांमध्ये राहिली आहे. आपल्या पैशावर हे नेतेपदी, मंत्रिपदी पोचत असतील तर आपणच का नाही नेता, मंत्री व्हायचे; ज्यामुळे अवलंबित्व कमी होईल, धोरणातील संदिग्धता कमी होईल असा विचार भांडवलदार करू लागले आहेत..हे जे घडत आहे ते सांसदीय लोकशाहीमध्ये भविष्यात काय होऊ शकते याची चुणूक आहे. घराणेशाही तर आपल्याला परिचयाची आहे. आम्ही राजकीय नेत्यांच्या पोटी जन्माला आलो म्हणून नेतृत्व करण्यासाठी ती काय अपात्रता असावी का, असा प्रश्न विचारला जातो. त्याच धर्तीवर आम्ही उद्योगधंद्यातून बक्कळ भांडवल जमवले हे काय आम्ही जनप्रतिनिधी आणि मंत्री होण्यासाठी अपात्रतेचा निकष असावा का, हा प्रश्न विचारला जात आहे..या प्रश्नाचे उत्तर सबंधित व्यक्तीने नाही तर लोकशाहीमध्ये मतदार नागरिकांनी ठरवायचे आहे. व्यक्तींना, नेत्यांना किती दूषणे देणार? चेंडू आता आपल्या कोर्टात आहे. अमेरिकेत ट्रम्प तर भारतात कोण पंतप्रधान, महाराष्ट्रात कोण मुख्यमंत्री होऊ शकतो याचा जरा विचार करा.(लेखक प्रख्यात अर्थविश्लेषक आहेत.).ॲग्रोवनचे सदस्य व्हाशॉपिंगसाठी 'सकाळ प्राईम डील्स'च्या भन्नाट ऑफर्स पाहण्यासाठी क्लिक करा.Read the Latest Agriculture News in Marathi & Watch Agriculture videos on Agrowon. Get the Latest Farming Updates on Market Intelligence, Market updates, Bazar Bhav, Animal Care, Weather Updates and Farmer Success Stories in Marathi.ताज्या कृषी घडामोडींसाठी फेसबुक, ट्विटर, इन्स्टाग्राम , टेलिग्रामवर आणि व्हॉट्सॲप आम्हाला फॉलो करा. तसेच, ॲग्रोवनच्या यूट्यूब चॅनेलला आजच सबस्क्राइब करा.
