डॉ. बाळासाहेब पाटील, सचिन वायचाळ, कार्तिक कुबडेMilk Quality Test: दूध हा दैनंदिन आहारातील महत्त्वाचा घटक आहे. मात्र आजकाल दुधामध्ये भेसळ होण्याचे प्रकार वाढत असल्याचे दिसून येत आहे. जास्त नफा मिळवण्यासाठी काही व्यापारी दुधामध्ये पाणी, स्टार्च, डिटर्जंट, युरिया किंवा इतर रसायने मिसळतात. अशा भेसळयुक्त दुधाचा आरोग्यावर गंभीर परिणाम होऊ शकतो..आरोग्यावर होणारे परिणामडिटर्जंट किंवा साबण मिसळलेले दूध पचनसंस्थेला हानी पोहोचवते. युरियामुळे मूत्रपिंड आणि यकृतावर ताण येतो. काही वेळा दूध जास्त काळ टिकावे म्हणून फॉर्मालिनसारखी रसायने मिसळली जातात, जी दीर्घकाळ वापरल्यास अत्यंत घातक ठरतात. विशेषतः लहान मुले, गर्भवती महिला आणि वृद्ध व्यक्तींसाठी अशा दुधाचा धोका अधिक असतो. आहारतज्ज्ञांच्या मते, भेसळयुक्त दूध सेवन केल्यास शरीरातील पोषक घटकांची कमतरता निर्माण होऊन रोगप्रतिकारशक्ती कमी होऊ शकते..Milk Adulteration : दुधात भेसळ आढळल्यास दोषींवर कठोर कारवाई.दुधामध्ये भेसळ कशी केली जाते?दूध लवकर खराब होणारा पदार्थ असल्यामुळे त्यामध्ये विविध पदार्थ मिसळून त्याचे प्रमाण वाढवले जाते किंवा ते जास्त काळ टिकवण्याचा प्रयत्न केला जातो.१. पाणी मिसळणेदुधाचे प्रमाण वाढवण्यासाठी पाणी मिसळणे हा सर्वात सामान्य प्रकार आहे. काचेवर किंवा प्लेटवर दूधाचा थेंब टाकल्यास शुद्ध दूध जाडसर राहते, तर भेसळयुक्त दूध पटकन पसरते..२. स्टार्च किंवा पावडर दूधदूध घट्ट दिसावे म्हणून स्टार्च किंवा पावडर दूध मिसळले जाते. गरम दुधात आयोडीन टाकल्यावर निळसर रंग दिसला तर स्टार्चची भेसळ असू शकते.३. डिटर्जंट किंवा साबणदुधात कृत्रिम फेस आणि पांढरेपणा आणण्यासाठी डिटर्जंट मिसळले जाते. असे दूध हातावर घासल्यास साबणासारखा फेस तयार होतो..Paneer Adulteration: घरच्या घरी पनीरची भेसळ ओळखण्यासाठी सोप्या टिप्स.४. युरियादुधाचा घट्टपणा वाढवण्यासाठी युरिया मिसळला जातो. यामुळे मूत्रपिंडांवर गंभीर परिणाम होऊ शकतो.५. सिंथेटिक दूधवनस्पती तेल, युरिया, डिटर्जंट आणि पाणी मिसळून तयार केलेले कृत्रिम दूध दिसायला दुधासारखे असते, पण त्यात पोषणमूल्य नसते..भेसळ आढळल्यास काय करावे?दुधामध्ये भेसळ असल्याचा संशय आल्यास ग्राहक तक्रार करू शकतात. यासाठी भारतीय अन्न सुरक्षा आणि मानक प्राधिकरण (FSSAI) च्या अन्न सुरक्षा कनेक्ट अॅपवर तक्रार नोंदवता येते. तसेच महाराष्ट्रात अन्न व औषध प्रशासन (FDA) कार्यालयात लेखी तक्रार करता येते. याशिवाय राष्ट्रीय ग्राहक हेल्पलाइन 1800 1140 00 वरही संपर्क साधता येतो. ग्राहकांनी सतर्क राहून दुधाची गुणवत्ता तपासणे आणि भेसळ आढळल्यास संबंधित यंत्रणेला माहिती देणे गरजेचे आहे..डॉ. बाळासाहेब पाटील, (सहयोगी प्राध्यापक) 9423560916सचिन वायचाळ, कार्तिक कुबडे (आचार्य पदवी विद्यार्थी)पशुसंवर्धन व दुग्धशास्त्र विभाग, महात्मा फुले कृषी विद्यापीठ राहुरी.ॲग्रोवनचे सदस्य व्हाशॉपिंगसाठी 'सकाळ प्राईम डील्स'च्या भन्नाट ऑफर्स पाहण्यासाठी क्लिक करा.Read the Latest Agriculture News in Marathi & Watch Agriculture videos on Agrowon. Get the Latest Farming Updates on Market Intelligence, Market updates, Bazar Bhav, Animal Care, Weather Updates and Farmer Success Stories in Marathi.ताज्या कृषी घडामोडींसाठी फेसबुक, ट्विटर, इन्स्टाग्राम , टेलिग्रामवर आणि व्हॉट्सॲप आम्हाला फॉलो करा. तसेच, ॲग्रोवनच्या यूट्यूब चॅनेलला आजच सबस्क्राइब करा.
