Maharashtra Agriculture Success: अकोला जिल्ह्यातील वाडेगाव (ता. बाळापूर) येथील शिवशंकर कातखेडे यांनी आपल्या भागातील हंगामी पिके, लिंबू या पिकांना वांग्याच्या शेतीची भक्कम जोड दिली आहे. बाजारपेठेतील ‘डिमांड’ लक्षात घेऊन खरिपात दोन एकरांपैकी प्रत्येकी एक एकरांत भरताचे व साधे वांगे या पद्धतीचा अवलंब करून व उत्तम व्यवस्थापन साधून शेतीचे अर्थकारण सक्षम केले आहे. मागील वर्षी शिर्डी गुलाबाचाही लागवड करून उत्पन्नाचा आणखी एक स्त्रोत तयार केला आहे. .अकोला जिल्ह्यात बाळापूर तालुक्यातील वाडेगाव हे लिंबू पिकासाठी प्रसिद्ध असलेले गाव आहे. येथील शेतकरी कागदी लिंबाचे उत्पादन घेतात. व्यापारी जागेवर येऊन लिंबाची खरेदी करतात. याच गावातील शिवशंकर कातखेडे हे युवा शेतकरी आहेत. त्यांचे वडील गजानन व आई सुनंदा शेतीच करायचे. त्यांच्याच मार्गदर्शनाखाली शिवशंकर यांनी शेतीची सूत्रे सांभाळण्यास सुरुवात केली. कातखेडे कुटुंबाची सद्यःस्थितीत सहा एकर शेती असून सात एकर क्षेत्र भाडेतत्त्वावर घेतले आहे..सहा एकरांपैकी दोन एकरांतील वांगे हे कुटुंबाचे आर्थिक दृष्टया मुख्य पीक झाले आहे. आज या पिकात सुमारे १५ वर्षांचा अनुभव तयार झाला आहे. प्रत्येकी एक एकरात भरिताचे व साधे वांगे अशी पीकपद्धतीची घडी बसविली आहे. जून महिन्यात लागवड असते. जानेवारीपर्यंत प्लॉट चालतो. लागवडीचा काळ पावसाळ्यातील असल्याने ओलावा, पावसातील खंड, अतिवृष्टी अशा बदलत्या परिस्थितीत पिकाची काळजी घेणे आव्हानात्मक असते. साहजिकच शेताचे नियमित निरीक्षणही आवश्यक असते. रोग-किडींच्या प्रादुर्भावावर नियंत्रण ठेवावे लागते. भरिताच्या वांग्याचे देशी वाण आहे. दरवर्षी त्याचीच लागवड करण्यात येते. पावसाळ्यातील प्रतिकूल परिस्थितीत पीक टिकवून ठेवणे आणि उत्पादनाचा कालावधी वाढवणे हे कातखेडे यांच्या नियोजनाचे प्रमुख भाग आहेत..Kisan Chachi Success Story: मातीची पारख शिकवणारी ‘किसान चाची’.व्यवस्थापनातील बाबीदोन ओळींत पाच फूट तर दोन झाडांत दोन फूट अंतरावर लागवड होते. या अंतरामुळे झाडांमधून ये-जा करणे सोपे होते. फवारणी करताना तसेच फळांची तोडणी करताना मजुरांना पुरेशी जागा मिळते. भरिताच्या वांग्याबाबत बोलायचे तर फळांचा आकार व वजन पाहता फांद्या वाकण्याची किंवा झाडे लोळण्याची शक्यता असते. अशा वेळी बांबूचा आधार दिला जातो. झाडांना आधार मिळाल्याने त्यांची ठेवण व्यवस्थित राहण्यास मदत होते. शेतातील कामे करताना फांद्या तुटण्याचा धोका कमी करण्यासाठीही योग्य आधार उपयुक्त ठरतो. जानेवारीनंतर त्या क्षेत्रात कांद्यासारखे पीक घेण्यात येते..कांद्याची एकरी २० टनांच्या दरम्यान उत्पादकता साध्य केल्याचे शिवशंकर सांगतात. वांगे पिकातील अळीच्या नियंत्रणासाठी सापळ्यांचा वापर केला जातो. त्यामुळे किडींचे प्रमाण लक्षात येऊन फवारण्यांचे योग्य नियोजन करता येते. एकाच कीडनाशकाचा वारंवार वापर टाळण्यात फवारणी शक्यतो सायंकाळच्या सुमारास घेण्यास प्राधान्य असते..Vegetable Farming: भाजीपाला शेतीतूनच झाली मेथे कुटुंबाची उन्नती.उत्पादन व विक्री व्यवस्थावांग्याचे उत्पादन घेताना बाजारात ते किती काळ उपलब्ध राहिल, त्याला कसे दर मिळतील याचा विचार कातखेडे यांनी केला आहे. जानेवारी अखेरीपर्यंतचा विचार केल्यास सरासरी किमान २० रुपये प्रति किलो दर मिळवण्याचा त्यांचा अनुभव आहे. वांगी अकोला बाजारपेठेत पाठवली जातात. त्यासाठी घरच्या मालवाहतुकीच्या वाहनाची सोय आहे. एकरी सुमारे दोनहजार ते त्याहून अधिक क्रेटच्या दरम्यान (प्रति क्रेट १५ किलो) उत्पादन घेण्याचा प्रयत्न राहिला आहे. साध्या वांग्यापेक्षा भरिताच्या वांग्याला प्रति किलो १० रुपये दर जास्तीचा मिळतो. या पिकातून दोन ते अडीच लाखांचे उत्पन्न मिळत असल्याचे कातखेडे यांनी सांगितले. गजानन यांचे वडील गजानन आता वयोमानानुसार थकले आहेत. मात्र गावच्या दैनंदिन बाजारात स्वतः भाजीपाला विक्री करण्याचे कष्ट त्यांनी वेचले आहेत..लिंबू, गुलाबाचा आधारलिंबू हे देखील त्यांचे हक्काचे पीक आहे. सुमारे १५ वर्षांचा या पिकातील अनुभव तयार झाला आहे. अडीच एकरांतील या बागेतून उन्हाळी व हिवाळी असे वर्षातील दोन बहार घेण्यात येतात. त्याचे एकरी तीन लाखांच्या दरम्यान उत्पन्न मिळते. यंदा लिंबाला चांगले दर असून सध्या ८० रुपये प्रति किलो दराने विक्री होत असल्याचे शिवशंकर म्हणाले. अलिकडे १०० ते ११० रुपये दरही त्यांना मिळाला आहे. मागील वर्षी एक एकरांत शिर्डी गुलाबाची लागवड केली. यंदा बागेतून उत्पादन सुरू झाले आहे. .अकोला बाजारपेठेत १०० ते १५० रुपयांच्या दरम्यान प्रति किलो दर मिळत आहे. एक दिवसाआड तर काही वेळा दररोज ४० ते ५० किलो फुले विक्रीसाठी पाठवली जातात. फुलांची तोडणी झाल्यानंतर त्यांची हाताळणी, प्रतवारी या बाबींना महत्त्व देण्यात येते. गुलाबशेतीसाठी कातखेडे यांना कृषी विभागाच्या आत्मा यंत्रणेकडून प्रात्यक्षिक आणि मार्गदर्शन मिळाले आहे. भाजीपाला शेतीतील अनुभवाच्या जोडीला फूलशेतीचा हा पर्याय महत्त्वाचा ठरेल अशी त्यांना आशा आहे..पाऊण एकरापासून सहा एकरांपर्यंतचा प्रवासकातखेडे कुटुंबाकडे सुरुवातीला केवळ पाऊण एकर शेती होती. त्यांनी व्यावसायिक दृष्टिकोन ठेवून तशा पिकांची निवड केली. त्यातून अधिक उत्पन्न मिळविण्यास सुरुवात केली. शेतीतील कमाईचा उपयोग करून सिंचनाच्या सुविधा तयार केल्या. टप्प्याटप्प्याने जमीन खरेदी केली. आज त्यांच्याकडे सहा एकर शेती आहे. भाडेतत्त्वावरील शेतीत सोयाबीन व तूर ही पिके घेतली जातात. पिकांची विविधता जपल्याने एका पिकातील जोखीम दुसऱ्या पिकातून कमी केली आहे. .कुटुंबाच्या बारमाही उत्पन्न देणाऱ्या शेतीने नियमित कामांची निर्मिती झाली आहे. सध्या आठ ते दहा मजुरांना त्यांच्याकडे रोजगार मिळाला आहे. शेतीतील उत्पन्नाच्या बळावरच शिवशंकर यांच्यासह त्यांच्या तीन बहिणींचे विवाह करता आले. घर, दुचाकी यांसारख्या गरजा पूर्ण करता आल्या. शिवशंकर यांना पत्नी आश्विनी यांची शेतीत समर्थ साथ आहे. संसारवेलीवर मुलगी सान्वी आणि मुलगा आयुष अशी त्यांना गोंडस फुले आहेत. शेतीतून हे कुटुंब सुखी समाधानी झाले आहे.शिवशंकर कातखेडे७३९७९८१६४८.ॲग्रोवनचे सदस्य व्हाशॉपिंगसाठी 'सकाळ प्राईम डील्स'च्या भन्नाट ऑफर्स पाहण्यासाठी क्लिक करा.Read the Latest Agriculture News in Marathi & Watch Agriculture videos on Agrowon. Get the Latest Farming Updates on Market Intelligence, Market updates, Bazar Bhav, Animal Care, Weather Updates and Farmer Success Stories in Marathi.ताज्या कृषी घडामोडींसाठी फेसबुक, ट्विटर, इन्स्टाग्राम , टेलिग्रामवर आणि व्हॉट्सॲप आम्हाला फॉलो करा. तसेच, ॲग्रोवनच्या यूट्यूब चॅनेलला आजच सबस्क्राइब करा.
