Dryland Farming: एकात्मिक शेती हा कोरडवाहू शेती विकासाचा मूलमंत्र आपण मानतो. आता त्यापुढे जाऊन विविध योजनांची एकात्मिक अंमलबजावणी करावी लागणार आहे..देशातील निव्वळ पेरणी क्षेत्रापैकी ४५ टक्के क्षेत्र कोरडवाहू आहे. राज्यातही एकूण शेती क्षेत्राच्या ८२ टक्के क्षेत्रावर कोरडवाहू शेती केली जाते. असे असताना कोरडवाहू शेती तंत्रज्ञानाचा काटेकोर अवलंब किती क्षेत्रावर अथवा किती शेतकरी करतात, हा संशोधनाचा विषय ठरू शकतो. यालाच पूरक असा निष्कर्ष कोरडवाहू शेतीतील हवामान अनुकूलतेवर धोरण अहवालात प्रसिद्ध झाला आहे. कोरडवाहू शेतीसाठी हवामान अनुकूल तंत्रज्ञान देशात आहे. परंतु ते प्रायोगिक गावे आणि प्रकल्प क्षेत्राबाहेर पोहोचलेच नाही. .Integrated Farming System : शेतकऱ्यांच्या प्रगतीचे नवे सूत्र! एकात्मिक शेती पद्धतीच समृद्धीचा मार्ग: डॉ. गडाख.त्यामुळे ‘एनएएएस’ने (नॅशनल ॲकॅडमी ऑफ ॲग्रिकल्चर सायन्सेस) या तंत्रज्ञानाच्या विस्ताराची गरज असल्याचे आपल्या अहवालात म्हटले आहे. दूर कशाला महाराष्ट्रात गेल्या वर्षी झालेल्या अतिवृष्टीचे आणि यावर्षीच्या अनावृष्टी - दुष्काळाचे उदाहरण घेऊया. गेल्या वर्षीच्या आणि या वर्षीच्या खरीप हंगामात ज्या ज्या शेतकऱ्यांनी केवळ ‘बीबीएफ’चा (रुंद वरंबा सरी) वापर केला. अशा शेतकऱ्यांची पिके अतिवृष्टी आणि दुष्काळात देखील वाचली आहेत. परंतु याचा अवलंब राज्यात फारच कमी शेतकरी करतात. .एवढेच नव्हे तर पाणलोट आधारीत मृद्-जलसंधारणाची शास्त्रशुद्ध कामे गाव परिसरात केली तर दुष्काळी गावाला देखील शाश्वत पाणी उपलब्ध होऊ शकते. या पाण्याचा पुढे मोजून मापून कार्यक्षम वापर झाला तर गावचा शाश्वत विकास होऊ शकतो, हे हिवरे बाजारने दाखवून दिले आहे. परंतु अशा गावांची संख्या हाताच्या बोटावर मोजता येतील एवढीच आहे. बीबीएफ असो की एकात्मिक पाणलोट क्षेत्र विकास याच्या अवलंबनात शेतकरी अथवा गावकऱ्यांची काहीही चूक नाही, तर हे तंत्रज्ञान त्यांच्यापर्यंत व्यवस्थित पोहोचलेच नाही. आणि यावरच नेमकेपणाने बोट ठेवण्याचे काम `एनएएएस’च्या अहवालाने ठेवले आहे..Integrated Farming: एकात्मिक शेतीतूनच शाश्वत शेती शक्य : डॉ. शरद गडाख .बहुतांश तृणधान्य, कडधान्य (डाळी), तेलबिया ही कोरडवाहू शेतीतच घेतली जातात. त्यामुळे खऱ्या अर्थाने अन्नसुरक्षा ही कोरडवाहू शेतीतूनच मिळते. असे असताना देश असो वा राज्य कोरडवाहू शेती आणि अशी शेती कसणारे शेतकरी यांची अवस्था अत्यंत बिकट, दयनीय आहे. बदलत्या हवामान काळात पावसाच्या पाण्यावरील आधारीत कोरडवाहू शेतीत जोखीम वाढलेली आहे. देशातील ३०७ जिल्हे हवामान बदलास संवेदनशील असल्याचे ‘क्रीडा’चा अभ्यास सांगतो. अशा वेळी हवामान बदलास पूरक तंत्रज्ञानाचा वापर देशात वाढायला हवा..केंद्र-राज्य सरकारने कोरडवाहू शेतीचा प्रसार-प्रचार करण्यासाठी आतापर्यंत अनेक योजना, उपक्रम, कार्यक्रम, प्रकल्प, अभियान राबविले. परंतु त्यात कोरडवाहू शेती विकासाचा सर्वसमावेशक विचार केला गेला नाही. बहुतांश योजना, उपक्रम, प्रकल्प हे कागदावरच राहिले आहेत. त्यामुळे त्याचे अपेक्षित परिणाम समोर आलेले दिसत नाहीत. कोरडवाहू शेती तंत्रज्ञानात मृद्-जलसंधारण, पाणलोट क्षेत्र विकास, सिंचन, पीक पद्धती, पशुपालन, यांत्रिकीकरण, ग्रामविकास आदी अनेक घटकांचा समावेश होत असून यासाठी वेगवेगळे विभाग आहेत. .या सर्व विभागाच्या योजना भिन्न, त्यांचे निकष, अंदाजपत्रक हे सर्वच भिन्न असल्याने प्रत्यक्ष अवलंबनात अडचणींचा सामना शेतकरी, गावकरी यांना करावा लागतो. त्यामुळे सार्वजनिक गुंतवणुकीचा एकत्रित परिणाम दिसत नाही. अशा वेळी कोरडवाहू शेतीसाठी एकात्मिक पॅकेज द्यावे, ही अहवालातील शिफारस महत्त्वाची असून त्यावर गांभीर्याने विचार करायला हवा. कोरडवाहू शेतीचा शाश्वत विकास साधायचा असेल तर मूलस्थानी मृद-जल संधारणापासून ते शेतीमालाच्या बाजारपेठेपर्यंतचे सर्व घटक एकत्रित करून एक पॅकेज शेतकऱ्यांना द्यावे लागेल. एकात्मिक शेती हा कोरडवाहू शेती विकासाचा मूलमंत्र आपण मानतो. आता त्यापुढे जाऊन विविध योजनांची एकात्मिक अंमलबजावणी करावी लागणार आहे. असे झाल्यास कोरडवाहू शेती तंत्रज्ञानाचा प्रसार झपाट्याने होईल..ॲग्रोवनचे सदस्य व्हाशॉपिंगसाठी 'सकाळ प्राईम डील्स'च्या भन्नाट ऑफर्स पाहण्यासाठी क्लिक करा.Read the Latest Agriculture News in Marathi & Watch Agriculture videos on Agrowon. Get the Latest Farming Updates on Market Intelligence, Market updates, Bazar Bhav, Animal Care, Weather Updates and Farmer Success Stories in Marathi.ताज्या कृषी घडामोडींसाठी फेसबुक, ट्विटर, इन्स्टाग्राम , टेलिग्रामवर आणि व्हॉट्सॲप आम्हाला फॉलो करा. तसेच, ॲग्रोवनच्या यूट्यूब चॅनेलला आजच सबस्क्राइब करा.
