Latur News : कृषी विभागातील लातूर, उस्मानाबाद, परभणी, हिंगोली, नांदेड या पाच जिल्ह्यांत गेल्या दहा वर्षांत पीक पद्धतीत आमूलाग्र बदल झाला आहे. सोयाबीनचे क्षेत्र दुपटीपेक्षा जास्त वाढले आहे. मात्र खरीप ज्वारी, मुगाचे क्षेत्र कमालीचे घटले आहे. दुसरीकडे तूर, कपाशीच्या क्षेत्रातही काही प्रमाणात घट झाली आहे. मका, भुईमूग पिके घेण्यास शेतकरी टाळत असल्याची स्थिती आहे.

लातूर कृषी विभागातील पाच जिल्ह्यांत ४८ तालुके, २७५ महसूल मंडले व ११२ कृषी मंडले आहेत. या पाचही जिल्ह्यांतील ३५ लाख ८० हजार हेक्टर क्षेत्रापैकी ३१ लाख १ हजार हेक्टर क्षेत्र वहितीखाली आहे. त्यापैकी २९ लाख १७ हजार हेक्टर क्षेत्र खरिपात पेरणी खाली येते. पाचही जिल्ह्यांत पावसाची सरासरी ८१३ मिलिमीटर आहे.

प्रत्यक्षात गत दहा वर्षांतील २०१२-१३, १४-१५, १७-१८ व २०१८-१९ या वर्षात सरासरी पेक्षा कमी पाऊस तर २०१९-२० ते २०२२-२३ या वर्षात सरासरीपेक्षा जास्त पाऊस पडला आहे.

२०२२-२३ मध्ये लातूर जिल्ह्यात दोन वेळा मिळून १६ दिवस, धाराशिव जिल्ह्यात दोन वेळा मिळून २१ दिवस, नांदेड जिल्ह्यात दोन वेळा मिळून २० दिवस, परभणी जिल्ह्यात दोन वेळा मिळून २४ दिवस, तर हिंगोली जिल्ह्यात दोन वेळा मिळून २२ दिवस पावसाचा खंडही पडला.

२०११-१२ मध्ये खरिपात पाचही जिल्ह्यात २६ लाख ४ हजार हेक्टरवर पिके घेतली जायची. त्या क्षेत्रात जवळपास लाखभर हेक्टर क्षेत्राची वाढ होऊन २०२२-२३ मध्ये २७ लाख ६२ हजार हेक्टरवर खरिपाची पेरणी झाली होती.

दहा वर्षांतील सोयाबीन क्षेत्रवाढीची कारणे...

- पावसाचा असमतोल, खंड, कधी जास्त, तर कधी अधिक पाऊस.

- ज्वारी, मूग, उडीद, तूर, कपाशी आदी पिकांचे अपेक्षित उत्पादन व दर मिळाले नाहीत.

- सोयाबीनसारख्या पिकात शेतकऱ्यांना जोखीम कमी वाटते.

- इतर पिकांच्या तुलनेत त्याचे दरही बरे वाटतात.

- सोयाबीन पीक काढणीनंतर त्याच क्षेत्रात रब्बीत दुसरे पीक घेता येते.

विविध पीक क्षेत्रात झालेले बदल (लाख हेक्टर)

पीक...२०११-१२...२०२२-२०२३

खरीप ज्वारी...३.९४...०.३४

तूर...३.७२...२.५६

मूग...१.१...०.६

उडीद...१.२४...०.७६

सोयाबीन...८.१६...१९.११

कपाशी...६.८२...४.०२

इतर पिके (मका, भुईमूग) १.४२...०.२३