Grape crop downy mildew risk: संपूर्ण महाराष्ट्रात या वर्षी मॉन्सून सरासरीच्या ८१ टक्के पाऊस झाल्याची नोंद झाली आहे. मॉन्सूनच्या परतीच्या वेळी द्राक्ष विभागांमध्ये दरवर्षी पाऊस होतो. राजस्थानमधून मॉन्सून परतायला सुरुवात झाली आहे, तर ५ ऑक्टोबरनंतर मॉन्सूनचा परतीचा प्रवास महाराष्ट्रातही वेग घेईल.मागील काही दिवसांत महाराष्ट्राच्या सर्वच द्राक्ष विभागात कमी- जास्त प्रमाणात पाऊस झाला. पाण्याचा साठा वाढण्यासाठी या पावसाचा फारसा फायदा झाला नाही. मात्र १५ -२० दिवसांपूर्वी फळाच्या छाटणी झालेल्या बागेमध्ये रोगांचा धोका वाढला. पाऊस झालेल्या भागात फुलोऱ्याच्या जवळपास असलेल्या बागेत पानावर वाढलेल्या केवड्याचे डागही पाहण्यास मिळाले..सध्या दक्षिण भारतामध्ये अजूनही पाऊस होत आहे. इकडे महाराष्ट्राच्या समुद्र किनाऱ्याला लागून मुंबईच्या दक्षिणेकडे ट्रफ (कमी दाबाचा लंबगोलाकार पट्टा) तयार झाला आहे. याच्या प्रभावाखाली मागील काही दिवसांत सांगली, पुणे, बारामती, फलटण व नाशिकच्या काही भागांत पाऊस झाला. या ट्रफचा प्रभाव अजून काही दिवस राहण्याची शक्यता आहे. याच्या प्रभावामुळे रविवार ते गुरुवार (ता. ४ ते ८) हलका पाऊस सांगली, पुणे, बारामती भागांत होण्याची शक्यता आहे..Grape Crop Disease Management: तांबेरा, करपा रोग नियंत्रणाकडे लक्ष हवे.१२ तारखेनंतर बंगालच्या उपसागरात पुन्हा वातावरण बदलण्याचे संकेत आहेत. त्याच्या प्रभावामुळे द्राक्ष विभागातील वातावरणामध्ये काय बदल होतील, हे आणखी काही दिवसांत समजेल. ऑक्टोबर ते डिसेंबर महिन्यांत ‘एल निनो’ सर्वांत जास्त म्हणजेच + ३.५ ते ३.८ राहणार, असा अंदाज आहे.याच काळात आयओडी + १.० ते १.१ राहील, असाही अंदाज आहे. ऑक्टोबरमध्ये एमजेओ अरबी समुद्राच्या भागात राहणार आहे. तो ऑक्टोबरच्या दुसऱ्या पंधरवड्यात भारतातील विशेषतः दक्षिण भारतातील पावसास मदत करेल, असाही अंदाज आहे. इस्रोने उपग्रहाद्वारे केलेल्या निरीक्षणावरून दिलेल्या अंदाजानुसार ऑक्टोबर ते डिसेंबरच्या काळात आपल्या समुद्रामध्ये तीन वादळी प्रणाली बनण्याची शक्यता आहे. .त्यांच्या मते, या वादळी प्रणाली मागील कित्येक वर्षांमध्ये तयार झालेल्या वादळी प्रणालींपेक्षा ८३ टक्के जास्त ताकदवान असतील. इस्रोने सावधगिरीचा इशारा दिलेला असला तरी पुढील काळात ही वादळे तयार होतील का? झाली तर ती कुठे, केव्हा आणि कुठल्या मार्गाने जातील? हे सांगण्याचे काम भारतीय हवामान विभागाचे आहे. त्यांच्याकडून येणाऱ्या माहितीवर आपण लक्ष ठेवू. या सर्व वातावरणाचा द्राक्ष पिकावर नेमका काय परिणाम होईल, हे या लेखातून समजून घेऊ..जैविक नियंत्रणाची रणनीतीकाही दिवसांपूर्वी झालेल्या पावसामुळे वाढलेल्या वातावरणातील आर्द्रतेमध्ये जैविक नियंत्रण चांगले काम करू शकते. ज्या बागांमध्ये पुढच्या १५ -२० दिवसांत छाटणी होणार आहे, अशा बागेत जैविक नियंत्रणासाठी ट्रायकोडर्मा, बॅसिलस सबटिलिस या घटकांची फवारणी फायदेशीर राहील.सर्वसाधारणपणे छाटणीनंतर जैविक नियंत्रणावर अवलंबून न राहता बुरशीनाशकाच्या फवारण्या आवश्यक असतात. छाटणीनंतरच्या सुरुवातीच्या काळात उपलब्ध तापमानाप्रमाणे केवडा व करपा हे रोग महत्त्वाचे आहेत. .नवीन फुटीवर काही पाने वाढेपर्यंत फवारलेली रसायने झाडावर फार कमी प्रमाणात पोहोचतात. म्हणूनच चांगले परिणाम मिळविण्यासाठी या काळात शेतकरी पुन्हा पुन्हा फवारणी करतात. बागेमध्ये छाटणीपूर्व काळात ट्रायकोडर्मा किंवा बॅसिलस कार्यरत असल्यास बागेमधील केवडा व करपा रोगाचे बीजाणू व इतर अवशेष फार कमी प्रमाणात जिवंत राहतील.विशेषतः करपाचे बीजाणू काडीवरील डागांमध्ये असतील तर ते बुरशीनाशकांच्या फवारणीनेही मरणार नाहीत. असे बीजाणू ट्रायकोडर्मा निष्क्रिय करू शकते. यामुळे छाटणीनंतर लगेच वातावरण रोगांच्या वाढीस पोषक राहिल्यास रोगनियंत्रण सोपे होते. पावसाचे वातावरण किंवा सकाळी पडणारे दव जास्त राहिल्यास बुरशीनाशकांच्या फवारणीनेसुद्धा रोगनियंत्रण कठीण होते. या वेळी बागेतील कार्यरत जैविक नियंत्रणच चांगले काम करून जाते..बागेमध्ये छाटणीपूर्व काळात जैविक नियंत्रण कार्यरत असल्यास ते छाटणीनंतरही जास्तीत जास्त वेळ कार्यरत राहणे महत्त्वाचे आहे. त्या दृष्टिकोनातून छाटणीनंतर कोणती बुरशीनाशके फवारली जातात हेही महत्त्वाचे आहे.आमच्या अभ्यासानुसार, ताम्रयुक्त बुरशीनाशके आणि ट्रायअझोल जातीतील बुरशीनाशके जैविक नियंत्रण वेगाने नष्ट करतात. त्यामुळे या दोन प्रकारच्या बुरशीनाशकांचा वापर फळांच्या छाटणीनंतर जितका वेळ टाळणे शक्य आहे, तितका टाळण्याची रणनीती अवलंबली पाहिजे..Grape Vineyard Management: परतीच्या पावसात जैविक नियंत्रणावर भर द्यावा.रोगाचा धोकाफलटण आणि सांगली भागामध्ये फळांच्या छाटण्या झालेल्या बऱ्याच बागा सध्या छाटणीनंतरच्या २५ दिवसांच्या पुढे आहेत. मागील काही दिवसाच्या पावसामुळे तेथे आर्द्रता तर वाढलेली आहेच, पण त्याबरोबर तापमानामध्ये लक्षणीय घट झाली आहे. सकाळचे तापमान १८-२० अंश सेल्सिअस आहे तर दुपारचे तापमान ३० अंशाच्या पुढे जात नाही.याच भागात ४ ते ८ तारखेपर्यंत पुन्हा पावसाची शक्यता आहे. म्हणजेच तापमानात पुन्हा वाढ होण्याची शक्यता लगेच नाही. या भागात सध्या केवडा बऱ्याच ठिकाणी कार्यरत आहे. आणि हा केवडा रोगाचा धोका आणखी काही दिवस वाढणार आहे. म्हणून येथे केवडा रोग नियंत्रणासाठी फवारण्या आवश्यक आहेत. सर्वसाधारणपणे हा भाग उष्ण तापमानाचा व कमी पावसाचा आहे..हलका पाऊस पडून आर्द्रता वाढल्यास व ऑक्टोबर महिन्यात तापमान ३० अंश सेल्सिअसच्या पुढे गेल्यास येथे करपा महत्त्वाचा असतो. म्हणजेच सध्या केवड्याच्या धोका आहे तर पाऊस थांबल्यानंतर तापमान वाढल्यास करपा रोगाचा धोका वाढू शकतो. अशा वेळी स्ट्रॉब्युलरीन जातीतील बुरशीनाशके जास्त उपयोगाची आहेत.या बुरशीनाशकाच्या फवारणीने केवडा, करपा, आणि भुरी हे तिन्ही रोग नियंत्रित करता येतील. या शिवाय स्ट्रॉब्युलरीन जातीतील बुरशीनाशके कार्यरत जैविक नियंत्रणास कमीतकमी अडथळा करतील. फवारणीचा निर्णय घेण्याआधी याचा विचार निश्चितच करावा..केवडा नियंत्रणाची रणनीतीराष्ट्रीय द्राक्ष संशोधन केंद्राने प्रसारित केलेल्या ‘अनेक्श्चर ५’ मध्ये नमूद रसायनांचाच वापर फवारणीसाठी करणे गरजेचे असते. त्यातील कोणती रसायने कोणत्या वेळी वापरल्यास जास्त फायदेशीर असतील, याची चर्चा आपण नियमितपणे करत राहू. सध्याच्या काही दिवसात केवडा रोगासाठी फवारणी महत्त्वाची असल्यामुळे केवडा नियंत्रणासाठी उपयुक्त बुरशीनाशकांची माहिती घेऊ..- केवड्याच्या धोका हा सर्वसाधारणपणे मण्यांची वाढ सुरू होईपर्यंत म्हणजेच छाटणी नंतरच्या ५५ दिवसांपर्यंतच असतो. खरे पाहता घडामध्ये मणी तयार होण्याआधी ज्या फवारण्या झालेल्या असतात, त्यांचे उर्वरित अंश काढणीपर्यंत राहत नाहीत. म्हणूनच केवड्याची वापरले जाणारी बुरशीनाशके उर्वरित अंशाच्या दृष्टिकोनातून कमी महत्त्वाची आहेत. याला काही अपवाद आहेत. उदा. डायमिथोमॉर्फ हे बुरशीनाशक घड फुलोऱ्यात असताना व नंतर वापरल्यास त्याचे उर्वरित अंश काढणीपर्यंत मण्यांमध्ये राहतात. हे रसायन तुलनेने कमी विषारी असल्यामुळे त्याची एमआरएल ( Maximum Residue Limit ) ३ पीपीएम आहे. सर्वसाधारणपणे या रसायनाचे उर्वरित अंश ३ पीपीएम पेक्षा कमीच राहतात. पण उर्वरित अंशाच्या मोजणीमध्ये वाढ होते. तसेच झिरो रेसिड्यू द्राक्षे हे लक्ष्य ठेवलेले असल्यास या रसायनाचा वापर घड फुलोऱ्यात आल्यानंतर टाळावा..केवड्याची बुरशी इतर बुरशींच्या तुलनेत स्वभावतः आंतरप्रवाही बुरशीनाशकाच्या प्रतिकारात प्रतिकारशक्ती लवकर तयार करते. केवड्याची बुरशी जवळजवळ सर्वच आंतरप्रवाही बुरशीनाशकांच्या विरोधात प्रतिकार शक्ती लवकर तयार करते.म्हणून केवड्याच्या नियंत्रणासाठी आंतरप्रवाही बुरशीनाशके कधीही स्वतंत्रपणे न वापरता बाह्यस्पर्शी बुरशीनाशकांबरोबर वापरावी. अशा बुरशीनाशकांचा वापर एका हंगामात २ ते ३ वेळेपेक्षा जास्त वेळा करू नये. .असे केल्याने केवड्याच्या बुरशीमध्ये त्या बुरशीनाशकाच्या विरोधात प्रतिकार शक्ती लवकर वाढणार नाही. केवड्याच्या बुरशीत प्रतिकारशक्ती वाढल्यास आपल्याला न कळत अचानक चांगले बुरशीनाशक वापरूनही अपेक्षित नियंत्रण मिळत नाही व बागेत नुकसान होते. केवड्याच्या नियंत्रणासाठी प्रभावी बुरशीनाशकांच्या यादीतील डायमिथोमॉर्फ व सायमोक्झॅनील हे अपवाद वगळता सर्वच आंतरप्रवाही बुरशीनाशके मध्यम ते उच्च धोक्याची आहेत.डॉ. एस. डी. सावंत ९३७१००८६४९(लेखक राष्ट्रीय द्राक्ष संशोधन केंद्राचे निवृत्त संचालक आहेत.).ॲग्रोवनचे सदस्य व्हाशॉपिंगसाठी 'सकाळ प्राईम डील्स'च्या भन्नाट ऑफर्स पाहण्यासाठी क्लिक करा.Read the Latest Agriculture News in Marathi & Watch Agriculture videos on Agrowon. Get the Latest Farming Updates on Market Intelligence, Market updates, Bazar Bhav, Animal Care, Weather Updates and Farmer Success Stories in Marathi.ताज्या कृषी घडामोडींसाठी फेसबुक, ट्विटर, इन्स्टाग्राम , टेलिग्रामवर आणि व्हॉट्सॲप आम्हाला फॉलो करा. तसेच, ॲग्रोवनच्या यूट्यूब चॅनेलला आजच सबस्क्राइब करा.
