Goat Pox: शेळ्या-मेंढ्यांवरील देवी रोग: वेळेत लसीकरण करा, मोठं नुकसान टाळा

Livestock Disease: शेळी-मेंढी पालन करणाऱ्या शेतकऱ्यांसाठी जानेवारी ते एप्रिल हा काळ अतिशय संवेदनशील असतो. या कालावधीत शेळ्या व मेंढ्यांमध्ये देवी (Goat pox / Sheep pox) या संसर्गजन्य रोगाचा प्रादुर्भाव मोठ्या प्रमाणात दिसून येतो. हा रोग विषाणूमुळे होतो आणि एकदा कळपात शिरला की वेगाने पसरतो. त्यामुळे वेळेवर लसीकरण व योग्य काळजी घेतल्यास मोठे आर्थिक नुकसान टाळता येऊ शकते.

देवी रोग कसा होतो व कसा पसरतो?

शेळ्यांमध्ये हा रोग गोट पॉक्स तर मेंढ्यांमध्ये शीप पॉक्स या विषाणूमुळे होतो. हा आजार संसर्गजन्य असल्यामुळे बाधित प्राण्यांच्या श्वासातून, नाकातील स्रावातून, दूषित चारा-पाणी, चावणाऱ्या माश्या तसेच प्रत्यक्ष संपर्कामुळे इतर प्राण्यांना होतो. या आजारामुळे जनावरांची वाढ मंदावते, दूध उत्पादन कमी होते आणि बाजारभाव घसरतो.

देवी रोगाची लक्षणे

देवी झालेल्या शेळ्या-मेंढ्यांमध्ये लक्षणे दिसतात

ताप येतो व जनावरे सुस्त होतात.

कळपाच्या मागे राहतात व खाणे कमी होते.

कान, तोंड, नाक, शेपटीचा आतला भाग, पोटाचा खालचा भाग याठिकाणी लालसर पुरळ येतात.

हे पुरळ पुढे फोडात बदलतात व फुटल्यानंतर खपल्या पडतात.

नाकातून पाणी येते, श्वास घ्यायला त्रास होतो.

कासेवर पुरळ आल्यास कासदाह होतो व पिल्लांना संसर्ग होऊ शकतो.

गाभण जनावरांमध्ये गर्भपात होऊ शकतो.

कातडीवर व्रण व डाग १ ते १.५ महिने राहू शकतात.

नियंत्रण व काळजी

देवी हा विषाणूजन्य रोग असल्यामुळे यावर ठोस औषध नाही. उपचार लक्षणांवर करावे लागतात.

आजारी जनावरांना तात्काळ वेगळे ठेवावे.

तोंडावरील फोड पोटॅशियम परमँग्नेटच्या सौम्य द्रावणाने धुवावेत व जंतुनाशक मलम लावावे.

पशुवैद्यकांच्या सल्ल्याने प्रतिजैविके व वेदनाशामक औषधे द्यावीत.

आजारी जनावर हाताळताना हातमोजे वापरावेत, कारण हा रोग माणसांनाही होऊ शकतो.

लसीकरण

तीन महिने वयाच्या व त्यापुढील सर्व निरोगी शेळ्या-मेंढ्यांचे दरवर्षी जानेवारी महिन्यात देवी रोगाचे लसीकरण करून घ्यावे. आजारी जनावरांना लस देऊ नये.

वेळीच लसीकरण, स्वच्छता आणि विलगीकरण केल्यास देवी रोगावर प्रभावी नियंत्रण मिळवता येते आणि कळप सुरक्षित ठेवता येतो.