दुधाला आपण पूर्णान्न म्हणतो. दूध मानवी आरोग्यासाठी फायद्याचे असते. भेसळयुक्त दुधाचे मानवी आरोग्यावर विपरीत परिणाम दिसून येतात. दुधामध्ये केल्या जाणारी सर्व प्रकारची भेसळ (adulteration) फक्त रंगावरून, वासावरून ओळखता येत नाहीत. त्यासाठी विशेष चाचण्या कराव्या लागतात.  

हेही पाहा-  दुधातील भेसळ ओळखण्यासाठी कोणत्या प्रकारच्या चाचण्या केल्या जातात ?

बरेचसे पशुपालक धार (milking) काढल्यानंतर दूध, दूध डेअरीला (dairy) देताना, दुधाचे एकूण प्रमाण वाढावे, म्हणून दुधात पाण्याची भेसळ करतात. दुधात पाण्याची भेसळ केल्यानंतर दुधातील टोटल सॉलिडचे (total solid) प्रमाण कमी होते. मग हे प्रमाण तेवढेच ठेवण्यासाठी दुधात साखरेची (suagr) भेसळ केली जाते.

हेही पाहा- पाणी टाकल्याने दुधात काय बदल होतात?

टाकली जाणारी साखर जास्त प्रमाणात पडल्यास टोटल सॉलिडचे प्रमाण वाढते. याशिवाय साखर टाकल्यामुळे दुधाला गोड चव येते, त्यामुळे पिताना ते सहज लक्षात येते. अल्प प्रमाणात केली जाणारी साखरेची भेसळ ओळखण्यासाठी रिसॉरसिनील (Resorcinol)  चाचणी केली जाते.

हेही पाहा- दुधातील भेसळ रोखण्यासाठी दुसऱ्या श्वेत क्रांतीची गरज -   यात १० मि.लि. दूध नमुना परीक्षा नळीत घेतले जाते. -   या दुधात ५ मिली संपृक्त हायड्रोक्लोरिक आम्ल (hydrochloric acid) टाकले जाते. -  ०.१ ग्रॅम रिसॉरसिनील पावडर मिसळून चांगले हलवून नळी गरम पाण्यात ठेवली जाते. -  दुधाचा रंग बदलून जर तो तांबडा झाला तर दुधात साखरेची भेसळ आहे, असे समजावे. -    जर दुधाला तांबडा रंग आला तर दुधात साखर आहे असे समजावे.