Swarali Pawar
दुष्काळी परिस्थितीत केळी लागवडीचा निर्णय घेताना पाण्याची उपलब्धता तपासा. कमी पाण्यात पीक व्यवस्थापनासाठी वाण, लागवड पद्धत आणि आच्छादनाचे नियोजन महत्त्वाचे आहे.
कमी कालावधीत तयार होणाऱ्या वाणाला प्राधान्य द्या. यासाठी फुले प्राईड या वाणाची शिफारस केली जाते. लागवडीपूर्वी पाण्याची उपलब्धता निश्चित करा.
सामान्यतः ७ × ५ किंवा ६ × ६ फूट अंतराऐवजी ५ × ५ फूट अंतरावर लागवडीची शिफारस आहे. ३० ते ३५ सेंमी उंच आणि १ मीटर रुंद बेड तयार करा.
३० मायक्रॉन जाडीचे चंदेरी किंवा काळे पॉलिथिलीन आच्छादन वापरा. पर्याय म्हणून पाचट, भुसा किंवा पीक अवशेषांचा सुमारे १५ सेंमी जाडीचा थर द्या. यामुळे जमिनीतील ओलावा टिकण्यास मदत होते.
केळीच्या बागेपासून २ मीटर अंतरावर शेवरीच्या दोन दाट ओळी लावा. उन्हाळ्यापर्यंत वाढलेले कुंपण उष्ण वाऱ्यापासून पिकाचे संरक्षण करण्यास आणि बागेतील आर्द्रता टिकवण्यास मदत करते.
केळीला भरपूर पाणी लागते. त्यामुळे उपलब्ध पाण्याचा अंदाज घेऊनच लागवड करा. पाण्याचा कार्यक्षम वापर करण्यासाठी ठिबक सिंचन वापरा. राष्ट्रीय केळी संशोधन केंद्राने सिंगल लॅटरल वापरण्याचा सल्ला दिला आहे.
लागवडीनंतर पहिल्या आणि दुसऱ्या महिन्यात पॉवर टिलरने आंतरमशागत करून मातीची भर द्या. तीन ते चार महिन्यांनंतर मुख्य खोडाशी स्पर्धा करणारी पिल्ले नियमित काढा. रोगग्रस्त पाने आणि तणांचेही नियंत्रण करा.
खते ठिबक सिंचनातून दिल्यास त्यांचा कार्यक्षम वापर होण्यास मदत होते. सूक्ष्म अन्नद्रव्यांची कमतरता लक्षात घेऊनच झिंक आणि लोहाचा वापर करा. दिलेल्या मात्रांची स्थानिक कृषी तज्ज्ञांकडून खात्री करून घ्या.