Swarali Pawar
जवस हे कमी पाण्यात तग धरणारे महत्त्वाचे तेलबिया पीक असून दुष्काळी परिस्थितीतही चांगला पर्याय ठरू शकते. जमिनीत पुरेसा ओलावा आणि एक ते दोन सिंचनांची सोय असल्यास जवस लागवडीचा विचार करा.
जवस लागवडीसाठी मध्यम ते भारी आणि पाण्याचा योग्य निचरा होणारी जमीन निवडा. पाण्याची उपलब्धता तपासूनच लागवडीचे क्षेत्र ठरवा आणि पाणी कमी असल्यास क्षेत्र मर्यादित ठेवा.
जवसची पेरणी साधारणतः १ ते १५ ऑक्टोबरदरम्यान करावी, तर परिस्थितीनुसार २० ऑक्टोबरपर्यंत पेरणी करता येऊ शकते. दोन ओळींतील अंतर ३० सेंमी आणि दोन रोपांतील अंतर १५ सेंमी ठेवून हेक्टरी सुमारे १० किलो बियाणे वापरा.
शक्य असल्यास उपलब्ध घरगुती बियाण्याचा दर्जा तपासून वापरा किंवा कमी कालावधीत तयार होणारा शिफारशीत वाण निवडा. बियाण्याची उगवणक्षमता तपासून पेरणीचे नियोजन केल्यास खर्च कमी ठेवण्यास मदत होते.
बियाण्यास ट्रायकोडर्मा ६ ते १० ग्रॅम प्रति किलो किंवा कार्बेंडाझिम १२ टक्के अधिक मँकोझेब ६३ टक्के डब्ल्यूपी २ ग्रॅम प्रति किलो या पर्यायांपैकी शिफारशीनुसार बीजप्रक्रिया करा. रासायनिक आणि जैविक बीजप्रक्रियेचा योग्य क्रम कृषी तज्ज्ञांकडून समजून घ्या.
१० किलो जवस बियाण्यास प्रत्येकी २५० ग्रॅम अॅझोटोबॅक्टर आणि स्फुरद विरघळवणारे जिवाणू म्हणजेच पीएसबी यांची बीजप्रक्रिया करण्याची शिफारस दिली आहे. मात्र, संबंधित उत्पादनाच्या लेबलवरील सूचना आणि स्थानिक कृषी शिफारशी तपासूनच प्रक्रिया करा.
जवस पिकासाठी हेक्टरी ५० किलो नत्र आणि ५० किलो स्फुरद देण्याची शिफारस आहे. जमिनीचे परीक्षण करून खतांची मात्रा ठरवा आणि उपलब्ध ओलाव्यानुसार खत व्यवस्थापन करा.
दुष्काळी परिस्थितीत जवसासोबत हरभऱ्याचे आंतरपीक घेण्याचा पर्याय विचारात घेता येतो. हरभरा आणि जवस यांचे ४:२ किंवा २:१ ओळींचे प्रमाण ठेवण्याची शिफारस आहे, मात्र अंतिम निवड जमिनीचा प्रकार, ओलावा आणि स्थानिक कृषी सल्ल्यानुसार करा.