Swarali Pawar
गावात किती पाणी उपलब्ध आहे आणि किती वापरता येईल याचा हिशोब म्हणजे पाण्याचा ताळेबंद. यामुळे पाणीटंचाई टाळून योग्य नियोजन करता येते.
गावात पर्जन्यमापक बसवून नियमित पावसाची नोंद ठेवा. यामुळे प्रत्यक्ष किती पाणी उपलब्ध होणार आहे याचा अंदाज येतो.
विहिरी, तलाव, शेततळी आणि बंधाऱ्यांमधील पाण्याचे मोजमाप करा. भूजल पातळीची माहिती घेऊन एकूण उपलब्धता निश्चित करा.
प्रत्येक जमिनीची पाणी धरून ठेवण्याची क्षमता वेगळी असते. त्यामुळे काळी, मुरमाड आणि खडकाळ जमिनीनुसार नियोजन करा.
सर्वप्रथम पिण्याच्या पाण्याची व्यवस्था सुनिश्चित करा. त्यानंतर जनावरे, फळबागा आणि शेवटी इतर पिकांचा विचार करा.
कमी पाण्यात बाजरी, मूग, उडीद आणि तूर यांसारखी पिके घ्या. जास्त पाणी लागणारी पिके शक्यतो टाळा.
बोअरवेलचा अति वापर टाळून भूजल संवर्धनावर भर द्या. शेततळी पाणी साठवण्यासाठी वापरा, भूजल रिकामे करण्यासाठी नाही.
पाणी हा संपूर्ण गावाचा प्रश्न आहे, त्यामुळे उपायही सामूहिक हवेत. योग्य नियोजन केल्यास भविष्यातील पाणीटंचाई टाळता येऊ शकते.